Ástæða er til þess að fagna enn einum merkum áfanga í vegferð íslensku þjóðarinnar frá hinum óæðri bekk til öndvegis meðal annarra Evrópuþjóða. Vonandi verður 27. júlí 2010 ein af þeim dagsetningum sem fara í sögubækur þjóðarinnar þegar þroskasaga hennar verður rakin.

Upphaf formlegra samningaviðræðna staðfestir vilja Alþingis sem birtist í þingsályktunartillögu þess frá 16. júlí 2009.  Sömuleiðis staðfestir upphaf viðræðna vilja þjóðarinnar sem birtist í skoðanakönnunum síðustu 10 ára fyrir ályktun Alþingis.

Í hönd fara tímar erfiðra samninga við Evrópusambandið og aðildarríkja þess um aðildarskilmála. Öllum er ljóst hvaða atriði skipta þar mestu máli – ekki síst í þjóðarsálinni þar sem tilfinningar bera skynsemina og raunhæft hagsmunamat oft ofurliði. Samningamenn Íslands eru því ekki í öfundsverðri stöðu og eiga örugglega við ramman reip að draga. Því ríður á að allir leggist á eitt að hjálpa til við að ná sem hagstæðustum samningi.

Mikilvægt er að sú umræða sem fer í hönd á meðan samningar standa og ekki síður þegar samningurinn liggur fyrir verði málefnaleg og taki mið af heildarhagsmunum en ekki sérhagsmunum; langtímahagsmunum en ekki skammtímahagsmunum;  framtíðinni en ekki fortíðinni; hagsmunum almennings en ekki stjórnmálanna. Á endanum mun slík umræða leiða til farsællar niðurstöðu.

Nú er hafinn nýr kafli í ESB-málinu og í raun nýr kafli í sögu íslenskra utanríkismála. Af því tilefni er  er kannski ástæða til þess að glöggva sig á því hvað það er í raun og veru það sem þetta mál snýst um.

Það sem er einkennandi fyrir málefni sem varða ESB, er að þau ganga þvert á allar flokkslínur og skipa fólki í fylkingar. Þær eru gjarnan kenndar við já eða nei. Þeir sem segja já vilja aðild og þeir sem segja nei vilja ekki aðild.

Inn í málið blandast á tilfinningalegan máta hugtök eins og fullveldi og sjálfsákvörðunarréttur. Við Íslendingar höfum haft slíkan rétt í raun frá 1904, er við fengum okkar fyrsta ráðherra, Hannes Hafstein. Þá fengu Íslendingar sjálfir að ráða sínum málum.

Fullveldið kom 1918, eftir ógurlegar hamfarir fyrri heimsstyrjaldar í Evrópu og sjálfstæðið 1944, þegar önnur heimsstyrjöldin geisaði af fullum krafti um í Asíu og Evrópu.

HIN FULLVALDA FJÖLSKYLDA

Hvað hugtakið fullveldi merkir geta menn (og hafa) deilt um, en kjarninn í því er ef til vill sá að þjóð taki sínar ákvarðanir sjálf án íhlutunar utanaðkomandi aðila.  Og ráði yfir ákveðnu landssvæði og sé t.d. með ríkisstjórn eða leiðtoga.

Við Íslendingar skilgreinum okkur á stundum sem eina fjöldkyldu. Ef tekið sé einfalt dæmi af fjölskyldu, þá myndi sú fjölskylda t.d. ákveða að fara erlendis í sumarfrí og það myndi engin annar skipta sér af þeirri ákvörðun. Þessi fjölskylda er því í raun fullvalda, enginn getur skipt sér af ákvörðun hennar.  En hún getur t.d. valið ömurlegan stað, lent í allskyns vandræðum, verið rænd þar o.s.frv. Þá stæði fjölskyldan ein.

En nú ákveður fjölskyldan að gerast aðili að ferðafélagi,  með öðrum fjölskyldum. Hún getur því ekki ákveðið upp á eigin spýtur hvert skal halda, heldur verður að gera það í sameiningu með hinum fjölskyldunum. Er þá þessi fjölskylda ennþá fullvalda, eða hefur hún tapað fullveldinu?

Í flestum tilfellum myndu fjölskyldurnar ná sameiginlegri niðurstöðu, sem sennilega yrði sátt um. Á móti því að vera ein, en fullvalda, hefur fjölskyldan nú ráðstafað fullveldi sínu með öðrum. Það hefur ákveðna kosti, getur t.d. verið skemmtilegra að vera með fleirum og veitt meira öryggi ef eitthvað bjátar á. Fleira mætti tína til, en ég læt lesendum það eftir að finna hliðstæður.

ANDSTÆÐAR FYLKINGAR – ANDSTÆÐ SÝN

Þær fylkingar sem deila um ESB-aðild hafa ákveðin einkenni. Nei-sinnar eru oftar en ekki einhverskonar þjóðernisíhaldsmenn og stefnu þeirra mætti því kalla ,,þjóðernisíhaldshyggju.“ Að þeirra mati á Ísland að standa eitt og sér, sem fullvalda ,,fjölskylda“ og að þeirra mati er fullveldið ,,fasti“ sem má ekki hagga.

Já-sinnar aðhyllast hinsvegar alþjóðahyggju og samstarf við aðrar þjóðir. Kalla mætti því stefnu Já-sinna ,,alþjóðasamvinnuhyggju.“ Þessi hópur er því á þeirri skoðun að lausnir fáist fram í samvinnu og samstarfi við aðrar ,,fjölskyldur.“ Þar hefði fjölskyldan enn áhrif, en þyrfti að taka tillit til annarra og skoðana þeirra.

ÁSKORANIR FRAMTÍÐAR – HVAR ÆTLUM VIÐ AÐ VERA?

Athygisvert er að skoða í framhaldi af þessu hvor leiðin sé farsælli þegar horft er til framtíðar. Þá er kannski gott að reyna að setja fram nokkra punkta um framtíðina, því við vitum að mörgu leyti megindrætti. Ljóst er að 21. öldin kemur til með að snúast mikið um loftslags og umhverfismál. Þessi mál eru mjög mikilvæg fyrir okkur Íslendinga.

Efnahagslegar breytingar undanfarinna áratuga, t.d.  með innkomu Kína inn í hið kapítalíska hagkerfi, hafa haft miklar breytingar í för með sér og það mun ekki breytast. Þróun mála þar í landi hefur áhrif á efnahagskerfi heimsins, í víðum skilningi. Kínverjar láta sig Ísland einnig skipta, eins og fréttir síðustu daga hafa sýnt. Indland er einnig vaxandi risi. Þá hefur Evrópa einnig tekið stakkaskiptum með hruni kommúnismans í lok áttunda áratugar síðustu aldar. Heimsmyndin hefur því gjörbreyst.

Hvað getur þetta þýtt fyrir okkur Íslendinga? Þessar breytingar?  Jú, breytingar á loftslagi og umhverfi geta haft mikil áhrif á hafsvæðin í kringum okkur. Til dæmis ef hafstraumar breytast. Hvað gerist þá? Erum við Íslendingar með viðbragðsáætlanir gagnvart  slíku?

En hvað kemur þetta ESB við? Jú, einfaldlega vegna þess að ESB hefur sett þessi mál á dagskrá og vinnur mikið innan þessara málaflokka. Og mun gera slíkt á komandi árum/áratugum. Þá er það spurningin, renna hagsmunir okkar og ESB saman?

Á komandi öld mun mannkynið örugglega einnig glíma við fátækt og hungur, stríð, náttúruamfarir, efnhagskreppur (fleiri) o.s.frv. Eins og það hefur ávallt gert. Allt þetta mun líklega snerta Ísland og Íslendinga á einhvern hátt.

Hvar vilja Íslendingar vera í öllu þessu dæmi? Eigum við að vera ,,ein og sér“ eða eigum við að efla og styrkja aðkomu okkar að samfélagi Evrópu, sem er jú eitt áhrifamesta samfélag í sögu heimsins, allavegana eins og staðan er núna. Við jarðskjálfta á Haití veitir ESB aðstoð, ESB-sinnir uppbyggingarstarfi í Gaza, eftir að Ísraelsmenn eru búnir að bomba svæðið sundur og saman og ESB veitir hungruðum börnum og mæðrum í einsræðisríkinu N-Kóreu mataraðstoð. Svo dæmi séu tekin.

Um þetta snýst ESB-málið að mínu mati; um framtíðarstefnu Íslands, fyrir komandi kynslóðir Íslendinga, hvar við ætlum að skapa okkur pláss í samfélagi þjóðanna og hvort við viljum vera með í því að gera heiminn betri. Eða hvort við ætlum bara að hugsa um okkur sjálf að mestu leyti og láta aðra lönd og leið. Mikilvægi málsins má því ekki vanmeta!

Ég er ekki viss um að þetta lið hjá ESB geri sér grein fyrir hvurslags mistök það er að fara að gera með því að hefja aðildarviðræður við Ísland.

Ég meina nóg er nú á þetta samband lagt nú á meðan átt er við efnahagskrísur og annan óskunda.

Því af tíðindum á Íslandi að dæma eru hörmungarnar bara rétt að byrja, þ.e. ef aðildarviðræður hefjast við Ísland.

Fyrst ber að telja að þau 27 aðildarríki sambandsins sem þar eru fyrir munu umsvifalaust tapa öllum sérkennum sínum og sjálfstæði. Ríki, sem eru í dag jafn fjölbreytt í menningu, stjórnarháttum og lífstíl og Svíþjóð, Austurríki, Portúgal, Bretland, Lúxemborg og Slóvakía, munu á einni nóttu umbreytast í grá og stöðluð leiðindalönd þar sem allir og allt er eins samkvæmt staðli andlitslausra skriffinna í Brussel.

Einnig mun það gerast að hið núverandi Evrópusamband mun á svipstundu breytast í “stórríki” og núverandi aðildarlönd breytast í áhrifalaus fylki, með littla sjálfstjórn og littla von. Á sama tíma mun reyndar þetta stórríki liðast í sundur vegna innri átaka, ósamstæðrar stefnumörkunar, t.a.m. í efnahagsmálum, og evran, hin sameiginlega mynt, hverfa af yfirborði jarðar.

Augljós viðbótarafleiðing af aðild Íslands verður jafnframt aukið áhrifaleysi smærri ríkja innan sambandsins og aukin áhrif þeirra stærri. Aðild Íslands mun auk þess hafa veruleg áhrif á stöðu allra ríkjanna innan Sameinuðu þjóðanna, en þar munu raddir þeirra að mestu þagna. Aðildarríki ESB myndu að auki tapa miklu af því sjálfsforræði sem þau nú hafa yfir eigin auðlindum, allt vegna aðildar Íslands.

Við aðild Íslands mun miðstýring innan ESB einnig stóraukast og fyrirsjáanlegt að fram mun fara “…sívaxandi valdasamþjöppun í miðstýrðum stofnunum ESB sem að litlu leyti lúta eftirlitsvaldi kjósenda…”. Fjarlægð embættismannakerfis ESB frá hinum almenna ESB borgara mun einnig stóraukast og skilningsleysi embættismanna ESB að sama skapi á högum og háttum einstakra aðildarríkja sömuleiðis. Hugsanlega mun almennt tillitsleysi stóraukast um alla álfuna. Biðraðamenning mun almennt leggjast af og um alla Evrópu munu Evrópubúar framvegis leggja bílum sínum upp á gangstétt fyrir framan dyr þeirrar verslunar eða stofnunar sem þeir eiga erindi við hverju sinni.

Almennt atvinnuleysi upp á a.m.k. 20 prósent mun einnig hellast yfir alla álfuna. Slíkt atvinnuleysi, sem hingað til ekkert ríki ESB hefur þurft að þola, en Spánn hefur komist næst (18%), verður við aðild Íslands landlægt. Gott ef ekki fyrirskipað af embættismönnum í Brussel. Það verða jú allir að marsera í takt í öllu, alltaf, við aðild Íslands! Slæmar afleiðingar af þessu yrðu svo frekar magnaðar af hinni sameiginlegu mynt sem allt um lykur, þrátt fyrir yfirvofandi upplausn hennar.

Við aðild Íslands aukast einnig verulega líkur á að ESB taki yfir allar auðlindir innan ríkja sambandsins. Núverandi reglur um “hlutfallslegan stöðugleika” og almennt virðing fyrir eignarrétti og þjóðarhagsmunum mun hverfa sem dögg fyrir sólu. Tillitsleysið verður algert.

Einnig munu þjóðirnar allar sem ein tapa yfirráðum yfir lífi og limum borgara sinna og Brusselveldið mun hefja stórkostlega hernaðaruppbyggingu og herkvaðningu saklausra íbúa ESB-ríkjanna. Já, sameiginleg öryggis- og varnarstefna sem þjóðirnar taka nú þátt í eftir efnum, aðstæðum og áhuga verður við aðild Íslands skylduverk án undantekninga.

Auk þess er rétt að halda því til haga að “erlendir aðilar” munu um alla Evrópu eignast allt og allur virðisauki innan sambandsins flytjast eitthvað annað.

Og já, rétt er einnig að hafa í huga að við aðild Íslands mun afstaða ESB til landbúnaðar gerbreytast og verður hann lagður af eins og hann leggur sig. Hin ríka hefð ESB að styðja við og sýna landbúnaði aðildarríkjanna sérstaka tillitssemi verður lögð af við aðild Íslands.

Mikil er ábyrgð þín, Ísland, og ykkar Evrópuríkja ef þið samþykkið að hefja aðildarviðræður.

(PS. Ef þið trúið mér ekki má fræðast betur á vefjum Heimssýnar, sérstaklega hér, og Evrópuvaktarinnar.)

Heimsókn 13 íslenskra frumkvöðla til ESB í mars 2010

Í byrjun mars 2010 fór ég ásamt hópi íslenskra frumkvöðla í heimsókn til höfuðstöðva Evrópusambandsins í Brussel. Alls vorum við 13 Íslendingar úr ýmsum greinum atvinnulífsins. Auk mín voru í þessari ferð Eyjólfur Guðmundsson frá CCP, Hörður Harðarson frá svínaræktarfélagi Íslands, Vilborg Einarsdóttir frá Mentor, Sóley Elíasdóttir frá Sóley Organics, Þórunn Harðardóttir frá Norðursiglingu á Húsavík, Björn Víkingur Björnsson frá Fjallalambi á Kópaskeri, Erla Bjarney Árnadóttir frá Gogogic, Björn Lárus Örvar frá ORF Líftækni, Jón Ágúst Þorsteinsson frá Marorku, Arnar Knútsson frá Filmus, Helgi Haukur Hauksson frá félagi ungra bænda og Víðir Björnsson frá Norðurskel í Hrísey.

Í heimsókn okkar íslensku frumkvöðlanna til Brussel gafst okkur kostur á að hitta Dr. Joanna Drake sem er lögfræðingur frá Möltu og forstöðumaður á svið samkeppnishæfni lítilla og meðalstórar fyrirtækja (e.  Director of SMEs’ competitiveness).

Reynsla Maltverja

Dr. Joanna Drake greindi okkur Íslendingunum frá reynslu Maltverja af veru í Evrópusambandinu. Hún sagði einnig á mjög hreinskilin og heiðarlegan hátt frá reynslu Maltverja af samningaviðræðunum sjálfum og þeirri togstreitu sem ríkti innan maltnesku þjóðarinnar meðan á viðræðum stóð.

Malta er eyríki eins og Ísland og þar búa um 400 þúsund manns, aðeins fleiri en búa á Íslandi. Landið er 316 km2 og íbúar landsins tala eigið tungumál, maltnesku, auk ensku sem er mjög útbreidd. Stjórnvöld Möltu lögðu fram umsókn um aðild Möltu að Evrópusambandinu í júlí árið 1990 og það liðu 14 ár þar til Malta gekk síðan í sambandið; það var í maí árið 2004.

Skv. upplýsingum frá Dr. Joanna Drake skiptist maltneska þjóðin í tvær fylkingar meðan á aðildarviðræðum við Evrópusambandið stóð, með og á móti.

Fylking neikvæðra

Sú fylking sem var andvíg aðild Möltu að Evrópusambandinu ól á ótta við sambandsaðildina. Fjölskyldan er horsteinn samfélagsins á Möltu og konur óttuðust að synir þeirra yrðu sendir í Evrópuher sem brátt yrði stofnaður og látnir berjast á erlendum vígstöðvum. Margar konur voru því andvígar aðild Möltu að Evrópusambandinu  og töldu að sambandsaðild þýddi að fjölskyldum yrði sundrað. Lífskjör á Möltu voru ekki sambærileg við það sem gerðist best í Evrópulöndunum á þessum árum og því óttaðist fólk einnig að ungt fólk flytti brott til náms og betur launaðra starfa og kæmi aldrei aftur tilbaka. Stjórnendur fyrirtækja óttuðust samkeppni við evrópsk fyrirtæki sem greiddu hærri laun og óttuðust að missa vinnuafl úr landi. Sumir álitu jafnvel að lífkjör Maltverja myndu versna til muna  við að landið gengi í Evrópusambandið. Fólk leit gjarnan á Möltu sem „lítinn fisk“ sem yrði strax gleyptur af „stóra fiskinum“.

Fylking jákvæðra

Sú fylking manna sem var jákvæð gagnvart aðild Möltu að Evrópusambandinu leitaðist við að sjá tækifærin sem fælust í aðild. Það var fólk sem vildi að Malta fengi áhrif á vettvangi Evrópusambandsríkja, gjarnan fólk sem vildi sjá breytingar á stjórnarfari í átt að opnari og gegnsærri stjórnsýslu. Þessi fylking benti á ýmis spillingarmál og krafðist úrbóta, bættrar löggjafar og eftirlits með stjórnmálamönnum.

Almenn viðhorf fólks á Möltu

Dr. Joanna Drake minntist einnig á að meðan á aðildarviðræðum stóð hefði fólk verið mjög upptekið af því að hugsa um hvaða ávinning það hefði sjálft af því að þjóðin gengi í Evrópusambandið. Viðhorfið var gjarnan: “Hvað fæ ÉG?”

Þegar loks til þjóðaratkvæðagreiðslu kom samþykktu 54% íbúa á Möltu aðild að Evrópusambandinu.

Nú hefur þetta gjörbreyst, sagði Joanna Drake. Að hennar sögn hafa lífskjör batnað svo mikið á Möltu að nú ríkir almenn sátt um aðildina. Fólk horfir til tækifæranna sem felast í samstarfi við aðrar Evrópuþjóðir og viðhorfskannanir þar í landi sýna að fólk er ánægðast með aukin lífsgæði, bætt hreinlæti, betri heilbrigðisþjónustu. Fólk nefnir einnig að spilling hafi minnkað og stjórnsýsla öll orðið opnari og gegnsærri. Umhverfismál skipta miklu máli og Maltverjum finnst að í þeim málum fái þeir mikinn stuðning Evrópusambandinu.

Evruaðild Möltu

Maltverjar tóku upp Evru árið 2008, það tók 4 ár en gekk vel. Evran hefur þýtt agi fyrir fólk, neytendur og stjórnvöld. Fólk lætur sig efnahagsmálin miklu meira skipta en áður fyrr. Nú, fyrri hluta árs 2010, er lítil kreppa á Möltu. Atvinnuástand er gott og stöðugt, þótt aðeins hafi dregið úr ferðamannastraumi. Mesta óánægjan er vegna ólöglegra innflytjenda og vandamálum sem þeim fylgja í þessu litla landi. Meira en 2000 flóttamenn og ólöglegir innflytjendur koma til Möltu frá Afríkuríkjum á ári hverju. Flestir þeirra líta á Möltu sem millilendingu á leið sinni til Ítalíu. Stjórnvöldum á Möltu ber skylda til að hjálpa þessu ólöglegu innflytjendum, en engin sameiginleg innflytjendastefna hefur víst enn verið mörkuð hjá Evrópusambandinu. Það gefur auga leið að það hlýtur að ve  agríðarlega kostnaðarsamt að halda öllu þessu fólki upp mánuðum og jafnvel árum saman.

Gæfuspor

Dr. Joanna Drake er sannfærð um að innganga Möltu í Evrópusambandið hafi verið gæfuspor fyrir Maltverja. Hún segir að almenningur hafi verið mjög vel upplýstur um öll mál þegar kom að atkvæðagreiðslu, eftir 14 ára umræður um kosti og galla aðildar Möltu að sambandinu. Hún gaf okkur Íslendingum þau ráð að vera heiðarleg og opin í allri umræðu um Evrópumálin hér á landi. Hún nefndi að umræðan á Möltu hefði á köflum verið mjög tilfinningaþrungin og illa hafi gengið að ræða við marga með rökum. Hún varaði við því að aðilar beittu hræðsluáróðri. Hún varaði einnig við því að embættismönnum væri beitt of mikið í Evrópuumræðunni. Betra væri að venjulegt fólk fengi tækifæri til að fræðast og kynna sér málin og það fólk fengi svo áfram tækifæri til að fjalla um Evrópumálin á mannamáli á opinberum vettvangi.

Ef endurtaka ætti

Loks spurðum við Dr. Joanna Drake hvað hún myndi vilja gera öðru vísi ef endurtaka ætti samningaviðræður Möltu við Evrópusambandið. Hún svaraði því til að nota hefði átt enþán meiri tíma í undirbúningsvinnu vegna samningsmarkmiða, kynningu og fræðslu til fólks. Hún nefndi einnig að meira gagnsæi hefði mátt vera gagnvart þjóðinni og að málflutningur hefði þurft að vera skiljanlegri. Embættismenn hefðu verið of áberandi í málflutningi og mikilvægt væri að nota mál sem venjulegt fólk skilur. Hún mælti með að fólk veldist til að tala inn í vissar atvinnugreinar og samfélagshópa. Evrópumálin eru á ábyrgð ríkisstjórnar en ekki einstakra flokka og forðast bæri að hafa umræðuna flokkspólitíska.

Lærum af reynslu Maltverja

Þessi fundur okkar íslenskra frumkvöðla með Dr. Joanna Drake rifjaðist upp fyrir mér þegar ég sá auglýsingu ungra bænda með stríðsfyrirsögn og skriðdreka, sem birtist í dagblöðum nýverið. Sem fyrr segir var Helgi Haukur Hauksson formaður ungra bænda með í þeirri ferð sem ég hef hér greint frá. Hann ásamt öðrum var mjög gagnrýninn á upplýsingar sem lagðar voru fram á fundum okkar í Brussel. Hópurinn í heild var reyndar mjög gagnrýninn og tækifærin til að spyrja og afla upplýsinga voru óspart nýtt. En það sem ýtti mér út í þessi skrif núna er viðvörun sú sem Dr. Joanna Drake gaf okkur, að gæta þess vel að spila ekki með tilfinningar fólks á ómálefnalegan hátt í umræðum um Evrópusambandsaðild Íslands. Það finnst mér að hafi gerst þegar ungir bændur reyndu að skelfa fólk með því að leggja að jöfnu aðild Íslands að Evrópusambandinu og það að börnin okkar verði send í Evrópuher og látin berjast á erlendum vígvöllum. Sams konar umræða fór í gang á Möltu árið 1990, fyrir 20 árum síðan. Þar í landi náðu menn að lokum taki á taugaspennunni sem fylgdi umræðunni um Evrópusambandsaðild.

Reynum að læra af reynslu annarra þjóða. Leggjum okkur fram við skilgreina samningsmarkmið Íslands í viðræðunum sem framundan eru og verum dugleg við að afla okkur upplýsinga og miðla þeim áfram til annarra. Munum að við erum í rauninni öll í sama liði.

Svana Helen Björnsdóttir,
forstjóri Stika og formaður Samtaka sprotafyrirtækja

Pólland, sótti um aðild að ESB árið 1994 og fékk aðild 2004, ásamt fleiri löndum Austur-Evrópu. Landið er fimmta stærsta ríki ESB, með um 39 milljónir íbúa.Undanfarið hefur Grikkland fengið mikla umfjöllun í fjölmiðlum. Í umræðunni hefur því mun minna borið á þeim ríkjum ESB, þar sem vel hefur gengið. Pólland er einmitt eitt þessara ríkja. En hvernig hafa áhrif aðildar komið út fyrir Pólland? Í skýrslu sem gefin var út í fyrra eru áhrif aðildar á landið tekin saman.

Hagvöxtur (vöxtur þjóðarframleiðslu frá ári til árs), jókst verulega í Póllandi eftir aðild, sökum aukinnar eftirspurnar og fjárfestinga. Árið 2007 var 6,6% hagvöxtur í Póllandi, en að meðaltali var rúmlega fimm prósenta hagvöxtur á árunum 2003-2008. Á sama tímabili jókst framleiðni einnig umtalsvert, eða um 10% á sérstökum kvarða sem mælir slíkt.

Framlög ESB úr ýmsum sjóðum sambandsins eru mikilvægur þáttur í þróun efnahagsmála í Póllandi og á tímabilinu 2004-2008 fengu Pólverjar 14 milljarða evra frá ýmsum sjóðum/áætlunum ESB, umfram það sem þeir greiddu til sambandsins. Á tímabilinu 2007-2013 munu Pólverjar fá um 70 milljarða evra, sem m.a. á að nota til uppbyggingar á sviði samgöngu og umhverfismála, sem og almennrar atvinnuuppbyggingar.

Erlendar fjárfestingar hafa aukist verulega eftir aðild. Árið 2007 námu þær tæpum 17 milljörðum evra. Verslun og viðskipti hafa einnig aukist, eða um tæp 20% að magni til á ári frá aðild.

Pólland er mikil landbúnaðarþjóð, en mikil andstaða kom frá bændum gegn aðild, rétt eins og hér á landi. Pólskir bændur voru meðal tekjulægstu stétta í öllum fyrrverandi kommúnistaríkjum Evrópu fyrir aðild.

Frá aðild hefur hins vegar mikið breyst, til hins betra. Framleiðni í pólskum landbúnaði var árið 2007 um 47% hærri en árið 2000 og útflutningur á pólskum landbúnaðarvörum jókst um 250% á árunum 2003-2007. Innflutningur jókst á sama tímabili um 125%. Í frétt frá Warzaw Business Journal frá 10. maí sl. kemur fram að tekjur pólskra bænda hafi frá árinu 2000 aukist um 107%!

Í grein frá AFP frá 2009 kemur fram að afstaða pólskra bænda hafi orðið mun jákvæðari. Margir þverskallist þó við og fjárfesti ekki, en enn fleiri hafi notað stuðning frá ESB til að nútímavæða pólskan landbúnað. Eldri bændur hafa selt land (verð hækkaði) og því hafa pólsk býli stækkað. Pólskum bændum hefur fækkað, en þeir sem eftir eru, reka stærri bú og hafa meiri tekjur. Því eru pólskir bændur færri en fyrir aðild, en mun tekjuhærri. Á næstu árum mun stuðningur við pólskan landbúnað aukast enn frekar.

Tekið til í sjávarútvegi

Hvað varðar fiskveiðar, þá þurftu Pólverjar að taka til á þeim bænum, skip hafa verið úrelt með áætlunum sem ESB hefur styrkt og veiðigetan þar með minnkuð. Búist er við að floti Pólverja minnki enn frekar fram til 2013.

Frá aðild hefur hins vegar verðmæti fiskútflutnings aukist um 40%, en frá 2004-2007 jókst verðmæti fiskútflutnings úr 442 milljónum dollara í 923 USD árið 2007. Innflutningur á fiski hefur einnig aukist, aðallega til fullvinnslu. Þetta hefur leitt til stórfelldrar þróunar á framleiðslutækni pólsks fiskiðnaðar, sem hafði tvöfalt meiri tekjur árið 2008 en árið 2003.

Gríðarlegt atvinnuleysi var í Póllandi í byrjun aldarinnar, eða allt að 20%. Það tók að lækka eftir inngöngu landsins í ESB, en hefur nú aftur aukist vegna fjármálakreppunnar. Nú um stundir er atvinnuleysi í Póllandi um 10%. Búist er við að það lækki þegar líður á árið. Spáð er um 2,7% hagvexti í Póllandi í ár og 3,3% á næsta ári. Því gæti farið svo að atvinnuleysi minnki enn frekar í Póllandi á næsta ári.

Fram kemur í skýrslunni að með aðild að ESB hafi í raun lokið ferli sem gert hefur fyrrverandi kommúnistaríkið Pólland að frjálsu markaðshagkerfi, sem nú sé reiðubúið að takast á við vaxandi samkeppni á alþjóðamörkuðum.

Af þessu má draga þá ályktun að með aðild hafi Póllandi farnast mun betur en að standa fyrir utan ESB; “Með aðild hefur munurinn á Póllandi og öðrum leiðandi löndum álfunnar minnkað verulega,” segir í skýrslunni. Í áðurnefndri grein AFP telur pólskur embættismaður að Pólland hafi þróunarlega séð tekið “risastökk” með aðstoð frá ESB og það sé líka mjög að þakka yfirvöldum á sveitarstjórnarstiginu, sem hafi nýtt sér aðild á mjög skilvirkan hátt.

Samstaða um að nýta aðildina

Hér hafa aðeins verið nefnd nokkur atriði úr skýrslunni sem ber heitið “Five years of Poland in the European Union”. Mun fleiri þættir eru teknir fyrir í henni sem hafa haft mikla þýðingu fyrir Pólland, t.d. rannsóknar, og þróunarstarf, mennta og neytendamál. Þá eru hér ónefndir þættir eins og aukin pólitísk áhrif Pólverja í gegnum aðild og bætt og gjörbreytt staða þeirra á alþjóðavettvangi og innan Evrópu.

Greinileg samstaða er meðal Pólverja um að nýta sér aðildina til fulls, í þágu framfara fyrir pólsku þjóðina. Enda er mikill meirihluti Pólverja þeirrar skoðunar að landið eigi heima í ESB. Um þá gildir ef til vill vel orðatiltækið, “sá veldur, sem á heldur”.

Höfundur er M.A. í stjórnmálafræði og situr í stjórn Evrópusamtakanna.

FRBL, 3.6.2010

Jón Sigurðsson rekur smiðshöggið á fundaröðina okkar þetta vorið.

Jón sem er lektor við HR, er einnig fyrrverandi seðlabankastjóri, fyrrverandi ráðherra og skólastjóri. Hann ætlar að velta fyrir sér hvort fjármálakreppan í Grikklandi hafi gert út af við Evrópumálstaðinn.

Án efa verður þetta áhugavert erindi en Jón hefur getið sér gott orð fyrir áhugaverða fyrirlestra um Evrópumálin.

Skráning á Facebook.

Þegar ég settist niður og fór að íhuga hvaða hliðar Evrópusambandsins mig langaði að skrifa um fór ég strax að hugsa um það sem ég skrifa vanalega um en það eru hlutir eins og friður, lýðræði, frelsi, mannréttindi og menntamál innan Evrópusambandsins. Allt eru þetta mikilvægir málaflokkar innan Evrópusambandsins enda var sambandið stofnað með þessa þætti í huga.

Ég fór þó að velta þessu aðeins fyrir mér og ákvað loks að skrifa um nokkuð sem þykir ekki endilega rosalega sexý eða skemmtilegt, en samt sem áður mjög mikilvægt fyrir okkur Íslendinga þegar kemur að Evrópusambandinu, en það eru byggðamál Evrópusambandsins. Frá því að hið nána samstarf sex Evrópuríkja hófst fyrir meira en hálfri öld síðan eru aðildarríki þess sem árið 1993 varð formlega að Evrópusambandinu orðin 27 og æ fleiri ríki sækjast eftir að taka þátt. Málefni Evrópusambandsins eru orðin fleiri en hægt er að telja á fingrum sér og hefur sambandið meðal annars tekið upp sameiginlegan gjaldmiðil, innri markað án landamæra og er leiðandi á sviðum eins og umhverfisvernd og þróunaraðstoð.

Þátttaka Íslands í þessu nána samstarfi Evrópuríkja hefur ekki gengið jafn langt og hin 27 ríki hafa tileinkað sér, en með gildistöku EES-samningsins (samningurinn um evrópska efnahagssvæðið) árið 1994 tóku Íslendingar þó nokkuð stórt skref í átt að Evrópusambandinu. Ísland varð þá meðal annars hluti af innri markaði Evrópusambandsins og samþykkti að fylgja reglum sambandsins að svo miklu leyti sem þær náðu til samningsins. Þetta var þó allt gert með hinum ýmsu fyrirvörum, mörgum hinum sömu og við heyrum í umræðunni um fulla aðild Íslands að Evrópusambandinu, eftir að Alþingi samþykkti í fyrra að sækja um aðild.

EES-samningurinn hefur haft mikil áhrif á Ísland og hefur verið mótandi fyrir íslenskt samfélag að mörgu leyti. Það verður þó að viðurkennast að síðan EES-samningurinn gekk í gildi hefur Evrópusambandið tekið miklum breytingum og í raun má segja að það sé í stöðugri mótun og þróun. Í gegnum EES-samninginn hafa Íslendingar rétt til þess að taka þátt í hinum ýmsu samstarfsáætlunum Evrópusambandsins eins og menntaáætlun þess, rannsóknaráætlun þess, ungmennaáætlun Evrópusambandsins og rammaáætlun um jafnrétti kynjanna. Það er því varla hægt að segja að við njótum ekki góðs af EES-samningnum.

Eins og áður sagði tekur Ísland með EES-samningnum ekki fullan þátt í samstarfi Evrópuþjóðanna 27 en það kæmi eflaust mörgum á óvart að hve miklu leyti við tökum í raun þátt. Ef farið er í gegnum þá 35 málaflokka Evrópusambandsins sem semja þarf um í aðildarviðræðum sést að Ísland tekur nú þegar þátt í meirihluta þeirra eða 23 af 35, en sem dæmi má nefna að við tökum þátt í umhverfismálum Evrópusambandsins, málefnum vísinda og rannsókna, málefnum menntunar og menningar og Schengen landamærasamstarfinu. Einn af þeim þáttum sem hins vegar tekur ekki til EES-samningsins og Ísland hefur ekki aðgang að er 22. kafli sem fjallar um uppbyggingarstyrki Evrópusambandsins.

Nú þegar Ísland hefur sótt um fulla aðild að Evrópusambandinu þarf að semja um þá kafla sem ekki falla undir EES-samninginn og er kaflinn um uppbyggingarstyrki einn af þeim, en þessi málaflokkur er mjög mikilvægur fyrir Ísland og Íslendinga, hvort sem þú býrð í Reykjavík, á Akureyri, á Akranesi eða annars staðar á landinu.

Lög og reglur Evrópusambandsins sem falla undir þennan málaflokk felast helst í rammalöggjöf og reglugerðum um framkvæmd hennar, sem hafa bein réttaráhrif og þarfnast ekki innleiðingar í landslög aðildarríkis. Þessi löggjöf kveður í raun á um þær reglur sem gilda um smíði, samþykkt og framkvæmd áætlana sem heyra undir uppbyggingar- og byggðaþróunarsjóði Evrópusambandsins í samræmi við stjórnsýslukerfi hvers aðildarríkis. Ég veit þetta hljómar flókið, en ekki hætta að lesa alveg strax.

Eitt af meginmarkmiðum Evrópusambandsins er að stuðla að efnahagslegum og félagslegum jöfnuði milli ólíkra svæða og landshluta í Evrópu. Byggðaþróunarstefnu Evrópusambandsins er ætlað að verka sem nokkurs konar mótvægi gegn því að þeir kraftar sem hið aukna viðskiptafrelsi og hin aukna samkeppni innri markaðarins komi sumum svæðum og aðilum innan sambandsins vel og öðrum síður. Þannig er stefnunni ætlað að stuðla að jafnari dreifingu velmegunar innan sambandsins, en það er, að draga úr muninum á efnahagslegu þróunarstigi milli landsvæða og aðildarríkja sambandsins. Þannig höfum við Íslendingar nú þegar viðskiptafrelsið með EES-samningnum og innri markaðinn, en ekkert til þess að koma á stöðugleika og jafnvægi.

Rúmlega þriðjungur allra útgjalda á fjárlögum Evrópusambandsins fer í að fjármagna verkefni á vegum byggðaþróunarstefnunnar. Sú grundvallarregla gildir að styrkir úr þróunarsjóðum Evrópusambandsins komi til uppbótar fjármögnun frá opinberum aðilum (ríki/sveitarfélög) innan hvers aðildarríkis. Á fjárlagatímabilinu hjá Evrópusambandinu árin 2007-2013 er gert ráð fyrir að verja 348 milljörðum evra í byggðarþróunarstefnu ESB.

Þróunarsjóðirnir eru aðallega tveir: evrópski byggðarsjóðurinn og evrópski félagssjóðurinn, en evrópski byggðarsjóðurinn hefur frá árinu 1975 tekið þátt í að fjármagna sköpun sjálfbærra starfa, fjárfest í endurbótun á innviðum á borð við vegakerfi og öðrum samgöngumannvirkjum, styrkt samstarf milli sveitarfélaga og héraða og veitt tæknilega aðstoð. Evrópski félagssjóðurinn hefur að meginmarkmiði að bæta aðstæður atvinnusköpunar í Evrópusambandinu og hefur frá árinu 1958 átt þátt í að fjármagna ráðstafanir til að greiða leið atvinnulausra inn á vinnumarkaðinn og bæta almennt stöðu þeirra sem halloka standa á þeim markaði. Við hlið þessara þróunarsjóða er síðan rekinn svonefndur Jöfnunarsjóður, sem frá árinu 1994 hefur haft það hlutverk að hjálpa til við að stuðla að efnahagslegri, félagslegri og byggðalegri samleitni innan sambandsins. Hljómar eins og eitthvað sem Ísland gæti vel þegið aðstoð með? Það held ég.

Þegar kemur að aðildarviðræðum Íslands við Evrópusambandið er það mikilvægasta að semja um hvernig Ísland í heild sinni og einstök landsvæði (höfuðborgarsvæðið/landsbyggðin) yrðu skilgreind inn í uppbyggingar- og byggðastyrkjakerfið hjá Evrópusambandinu. Eðlilegt samningsmarkmið Íslands, samkvæmt Auðunni Arnórssyni í bók sinni Inni eða úti? Aðildarviðræður við Evrópusambandið, væri að fá allt landið, vegna einangrunar í úthafinu, strjálbýlis og óblíðrar náttúru, skilgreint inn í „markmið 1″ í uppbyggingar- og byggðastyrkjakerfiun. Það gæti haft mikið um það að segja hversu mikið íslenskir aðilar gætu fengið greitt úr sameiginlegum sjóðum ESB.

Í greinagerð sem unnin var fyrir Samtök íslenskra sveitarfélaga um hugsanleg áhrif aðildar að Evrópusambandinu á íslensk sveitarfélög kemur fram að talið er til helstu kosta aðildar að íslenskum sveitarfélögum opnist aðgangur að styrkjum úr byggðarsjóðum ESB og ákvörðunum um með hvaða hætti þeim er úthlutað til einstakra svæða hér á landi. Aðrir kostir sem nefndir eru er aðgangur að styrkjum úr landbúnaðar-/dreifbýlissjóði ESB, aðgangur að styrkjum til sjávarbyggða, aðild að öllum áætlunum ESB, hvati að auknu samastarfi sveitarfélaga, landshlutasamtaka og öflugri stjórnsýslu sveitarfélaga, meira forræði sveitafélaga í byggðamálum og aðgangur að stofnunum ESB sem fjalla um byggða- og sveitastjórnarmál.

Hér hefur verið stiklað á stóru enda ómögulegt að telja upp allar hliðar byggðastefnunnar í einni grein. Byggðastefna Evrópusambandsins er eflaust mörgum ókunnug og vera má að margir séu að heyra af henni í fyrsta skipti og ég er nokkuð viss um að nú hafi ég komið nokkrum á óvart, en það er mjög mikilvægt fyrir sveitarfélögin að kynna sér þessa stefnu Evrópusambandsins vandlega enda felast í henni gríðarleg tækifæri fyrir land og þjóð því Íslendingar þurfa jú á öflugri byggðarstefnu að halda.

Grein þessi hefði ekki getað verið skrifuð án þeirra upplýsinga sem koma fram í bók Auðunns Arnórssonar, Inni eða úti? Aðildarviðræður við Evrópusambandið og í bók Eiríks Bergmanns, Frá Evróvisjón til Evru.

Stjórn Ungra evrópusinna hafa sent frá sér ályktun er varðar auglýsingu frá Samtökum ungra bænda sem birtist í Fréttablaðinu og Morgunblaðinu síðasta föstudag.

“Ungir evrópusinnar harma tilraun Ungra bænda til að draga umræðu um Evrópumál niður í svaðið með fráleitum hræðsluáróðri um herskyldu á Íslandi.

Ungir evrópusinnar spyrja sig jafnframt hvers vegna Ungir bændur óttast svo mjög málefnalega umræðu um kosti og galla Evrópusambandsaðildar byggða á staðreyndum en ekki lygum eins og um herskyldu allra Evrópuþjóða.

Ungir evrópusinnar hvetja Unga bændur um til þess að eyða orku sinni og peningum í fræðslu um Evrópusambandið í stað auglýsinga sem ekki eiga að gera neitt annað en að skapa ótta í kringum aðild Íslands að Evrópusambandinu“.

Enn er haldið áfram með fundaröðina Fróðleikur á fimmtudegi.

Nú er það Dr. Gísli Hjálmtýsson, framkvæmdastjóri Thule investments, sem ætlar að velta fyrir sér þróun íslensks atvinnulífs til framtíðar og hvernig sú þróun og aðild að ESB fara saman. Hver er framtíðarsýnin og hver er viðskiptaáætlunin sem við ætlum að byggja á?

Fundurinn verður kl. 17 að Skipholti 50a, 2. hæð.

Skráning á Facebook.

Christian Dan Preda heimsótti STERKARA ÍSLAND í dag. Hann er Rúmeni og er þingmaður á Evrópuþinginu. Christian Dan Preda á sæti í utanríkismálanefnd Evrópuþingsins og er hingað kominn vegna þess að hann er að undirbúa skýrslu fyrir nefndina um umsókn Íslands. Hann reiknar með að hún verði lögð fyrir í næstu viku.

Christian Dan Preda á fundi með fjölmörgum aðilum í heimsókn sinni en tilgangur hans er að fá sem besta heildarmynd af stöðu mála hér á landi í tengslum við umsókn Íslands.

Í máli hans kom skýrt fram að Ísland er velkomið og að á Evrópuþinginu verði hann ekki var við annað en umsókninni sé mætt af velvilja. Hann taldi af og frá að Ísland þyrfti að óttast áhrifaleysi og það gæfi alls ekki rétta mynd af áhrifum að horfa einungis til þingmannafjölda hvers í ríkis. Í fyrsta lagi starfaði Evrópuþingið fyrst og fremst eftir pólitísku litrófi óháð því hvaðan þingmenn kæmu. Í öðru lagi væri ávallt reynt að leita eins breiðrar samstöðu og unnt væri og taka tillit til sjónarmiða. Þá væri það þannig að ef ríki hefðu mikla hagsmuni í tilteknum málum sæktust þingmenn þess eftir því að taka þátt í störfum þeirra nefnda sem um þau fjölluðu. Nefndi hann sem dæmi að Kýpur einbeitti sér mjög að utanríkismálum vegna sérstöðu þeirra gagnvart Tyrklandi.

Christian Dan Preda í heimsókn hjá STERKARA ÍSLANDI

Christian Dan Preda reiknaði með jákvæðri umfjöllun og umsögn Evrópuþingsins um aðildarumsókn Íslands. Vissulega væri rætt um umsóknina frá sjónarhóli Evrópusambandsin og menn veltu því fyrir sér hvaða jákvæðu og neikvæðu áhrif gætu fylgt, rétt eins og Íslendingar velta áhrifum aðildarinnar á Ísland og íslenska hagsmuni fyrir sér.