Sterkara Ísland – samtök Evrópusinna á Íslandi boða til fagnaðar á veitinga- og skemmtistaðnum B5 í Bankastræti 5 í Reykjavík á fimmtudaginn 24. júní í tilefni þess að nú hefur aðildarumsókn Íslands að ESB verið samþykkt.

Fögnuðurinn hefst kl 21.00 og stendur fram eftir kvöldi.

Við skorum á alla Evrópusinna að mæta og fagna saman.

Bjór og léttvín á tilboði!

Nú er hafinn nýr kafli í ESB-málinu og í raun nýr kafli í sögu íslenskra utanríkismála. Af því tilefni er  er kannski ástæða til þess að glöggva sig á því hvað það er í raun og veru það sem þetta mál snýst um.

Það sem er einkennandi fyrir málefni sem varða ESB, er að þau ganga þvert á allar flokkslínur og skipa fólki í fylkingar. Þær eru gjarnan kenndar við já eða nei. Þeir sem segja já vilja aðild og þeir sem segja nei vilja ekki aðild.

Inn í málið blandast á tilfinningalegan máta hugtök eins og fullveldi og sjálfsákvörðunarréttur. Við Íslendingar höfum haft slíkan rétt í raun frá 1904, er við fengum okkar fyrsta ráðherra, Hannes Hafstein. Þá fengu Íslendingar sjálfir að ráða sínum málum.

Fullveldið kom 1918, eftir ógurlegar hamfarir fyrri heimsstyrjaldar í Evrópu og sjálfstæðið 1944, þegar önnur heimsstyrjöldin geisaði af fullum krafti um í Asíu og Evrópu.

HIN FULLVALDA FJÖLSKYLDA

Hvað hugtakið fullveldi merkir geta menn (og hafa) deilt um, en kjarninn í því er ef til vill sá að þjóð taki sínar ákvarðanir sjálf án íhlutunar utanaðkomandi aðila.  Og ráði yfir ákveðnu landssvæði og sé t.d. með ríkisstjórn eða leiðtoga.

Við Íslendingar skilgreinum okkur á stundum sem eina fjöldkyldu. Ef tekið sé einfalt dæmi af fjölskyldu, þá myndi sú fjölskylda t.d. ákveða að fara erlendis í sumarfrí og það myndi engin annar skipta sér af þeirri ákvörðun. Þessi fjölskylda er því í raun fullvalda, enginn getur skipt sér af ákvörðun hennar.  En hún getur t.d. valið ömurlegan stað, lent í allskyns vandræðum, verið rænd þar o.s.frv. Þá stæði fjölskyldan ein.

En nú ákveður fjölskyldan að gerast aðili að ferðafélagi,  með öðrum fjölskyldum. Hún getur því ekki ákveðið upp á eigin spýtur hvert skal halda, heldur verður að gera það í sameiningu með hinum fjölskyldunum. Er þá þessi fjölskylda ennþá fullvalda, eða hefur hún tapað fullveldinu?

Í flestum tilfellum myndu fjölskyldurnar ná sameiginlegri niðurstöðu, sem sennilega yrði sátt um. Á móti því að vera ein, en fullvalda, hefur fjölskyldan nú ráðstafað fullveldi sínu með öðrum. Það hefur ákveðna kosti, getur t.d. verið skemmtilegra að vera með fleirum og veitt meira öryggi ef eitthvað bjátar á. Fleira mætti tína til, en ég læt lesendum það eftir að finna hliðstæður.

ANDSTÆÐAR FYLKINGAR – ANDSTÆÐ SÝN

Þær fylkingar sem deila um ESB-aðild hafa ákveðin einkenni. Nei-sinnar eru oftar en ekki einhverskonar þjóðernisíhaldsmenn og stefnu þeirra mætti því kalla ,,þjóðernisíhaldshyggju.“ Að þeirra mati á Ísland að standa eitt og sér, sem fullvalda ,,fjölskylda“ og að þeirra mati er fullveldið ,,fasti“ sem má ekki hagga.

Já-sinnar aðhyllast hinsvegar alþjóðahyggju og samstarf við aðrar þjóðir. Kalla mætti því stefnu Já-sinna ,,alþjóðasamvinnuhyggju.“ Þessi hópur er því á þeirri skoðun að lausnir fáist fram í samvinnu og samstarfi við aðrar ,,fjölskyldur.“ Þar hefði fjölskyldan enn áhrif, en þyrfti að taka tillit til annarra og skoðana þeirra.

ÁSKORANIR FRAMTÍÐAR – HVAR ÆTLUM VIÐ AÐ VERA?

Athygisvert er að skoða í framhaldi af þessu hvor leiðin sé farsælli þegar horft er til framtíðar. Þá er kannski gott að reyna að setja fram nokkra punkta um framtíðina, því við vitum að mörgu leyti megindrætti. Ljóst er að 21. öldin kemur til með að snúast mikið um loftslags og umhverfismál. Þessi mál eru mjög mikilvæg fyrir okkur Íslendinga.

Efnahagslegar breytingar undanfarinna áratuga, t.d.  með innkomu Kína inn í hið kapítalíska hagkerfi, hafa haft miklar breytingar í för með sér og það mun ekki breytast. Þróun mála þar í landi hefur áhrif á efnahagskerfi heimsins, í víðum skilningi. Kínverjar láta sig Ísland einnig skipta, eins og fréttir síðustu daga hafa sýnt. Indland er einnig vaxandi risi. Þá hefur Evrópa einnig tekið stakkaskiptum með hruni kommúnismans í lok áttunda áratugar síðustu aldar. Heimsmyndin hefur því gjörbreyst.

Hvað getur þetta þýtt fyrir okkur Íslendinga? Þessar breytingar?  Jú, breytingar á loftslagi og umhverfi geta haft mikil áhrif á hafsvæðin í kringum okkur. Til dæmis ef hafstraumar breytast. Hvað gerist þá? Erum við Íslendingar með viðbragðsáætlanir gagnvart  slíku?

En hvað kemur þetta ESB við? Jú, einfaldlega vegna þess að ESB hefur sett þessi mál á dagskrá og vinnur mikið innan þessara málaflokka. Og mun gera slíkt á komandi árum/áratugum. Þá er það spurningin, renna hagsmunir okkar og ESB saman?

Á komandi öld mun mannkynið örugglega einnig glíma við fátækt og hungur, stríð, náttúruamfarir, efnhagskreppur (fleiri) o.s.frv. Eins og það hefur ávallt gert. Allt þetta mun líklega snerta Ísland og Íslendinga á einhvern hátt.

Hvar vilja Íslendingar vera í öllu þessu dæmi? Eigum við að vera ,,ein og sér“ eða eigum við að efla og styrkja aðkomu okkar að samfélagi Evrópu, sem er jú eitt áhrifamesta samfélag í sögu heimsins, allavegana eins og staðan er núna. Við jarðskjálfta á Haití veitir ESB aðstoð, ESB-sinnir uppbyggingarstarfi í Gaza, eftir að Ísraelsmenn eru búnir að bomba svæðið sundur og saman og ESB veitir hungruðum börnum og mæðrum í einsræðisríkinu N-Kóreu mataraðstoð. Svo dæmi séu tekin.

Um þetta snýst ESB-málið að mínu mati; um framtíðarstefnu Íslands, fyrir komandi kynslóðir Íslendinga, hvar við ætlum að skapa okkur pláss í samfélagi þjóðanna og hvort við viljum vera með í því að gera heiminn betri. Eða hvort við ætlum bara að hugsa um okkur sjálf að mestu leyti og láta aðra lönd og leið. Mikilvægi málsins má því ekki vanmeta!

Ég er ekki viss um að þetta lið hjá ESB geri sér grein fyrir hvurslags mistök það er að fara að gera með því að hefja aðildarviðræður við Ísland.

Ég meina nóg er nú á þetta samband lagt nú á meðan átt er við efnahagskrísur og annan óskunda.

Því af tíðindum á Íslandi að dæma eru hörmungarnar bara rétt að byrja, þ.e. ef aðildarviðræður hefjast við Ísland.

Fyrst ber að telja að þau 27 aðildarríki sambandsins sem þar eru fyrir munu umsvifalaust tapa öllum sérkennum sínum og sjálfstæði. Ríki, sem eru í dag jafn fjölbreytt í menningu, stjórnarháttum og lífstíl og Svíþjóð, Austurríki, Portúgal, Bretland, Lúxemborg og Slóvakía, munu á einni nóttu umbreytast í grá og stöðluð leiðindalönd þar sem allir og allt er eins samkvæmt staðli andlitslausra skriffinna í Brussel.

Einnig mun það gerast að hið núverandi Evrópusamband mun á svipstundu breytast í “stórríki” og núverandi aðildarlönd breytast í áhrifalaus fylki, með littla sjálfstjórn og littla von. Á sama tíma mun reyndar þetta stórríki liðast í sundur vegna innri átaka, ósamstæðrar stefnumörkunar, t.a.m. í efnahagsmálum, og evran, hin sameiginlega mynt, hverfa af yfirborði jarðar.

Augljós viðbótarafleiðing af aðild Íslands verður jafnframt aukið áhrifaleysi smærri ríkja innan sambandsins og aukin áhrif þeirra stærri. Aðild Íslands mun auk þess hafa veruleg áhrif á stöðu allra ríkjanna innan Sameinuðu þjóðanna, en þar munu raddir þeirra að mestu þagna. Aðildarríki ESB myndu að auki tapa miklu af því sjálfsforræði sem þau nú hafa yfir eigin auðlindum, allt vegna aðildar Íslands.

Við aðild Íslands mun miðstýring innan ESB einnig stóraukast og fyrirsjáanlegt að fram mun fara “…sívaxandi valdasamþjöppun í miðstýrðum stofnunum ESB sem að litlu leyti lúta eftirlitsvaldi kjósenda…”. Fjarlægð embættismannakerfis ESB frá hinum almenna ESB borgara mun einnig stóraukast og skilningsleysi embættismanna ESB að sama skapi á högum og háttum einstakra aðildarríkja sömuleiðis. Hugsanlega mun almennt tillitsleysi stóraukast um alla álfuna. Biðraðamenning mun almennt leggjast af og um alla Evrópu munu Evrópubúar framvegis leggja bílum sínum upp á gangstétt fyrir framan dyr þeirrar verslunar eða stofnunar sem þeir eiga erindi við hverju sinni.

Almennt atvinnuleysi upp á a.m.k. 20 prósent mun einnig hellast yfir alla álfuna. Slíkt atvinnuleysi, sem hingað til ekkert ríki ESB hefur þurft að þola, en Spánn hefur komist næst (18%), verður við aðild Íslands landlægt. Gott ef ekki fyrirskipað af embættismönnum í Brussel. Það verða jú allir að marsera í takt í öllu, alltaf, við aðild Íslands! Slæmar afleiðingar af þessu yrðu svo frekar magnaðar af hinni sameiginlegu mynt sem allt um lykur, þrátt fyrir yfirvofandi upplausn hennar.

Við aðild Íslands aukast einnig verulega líkur á að ESB taki yfir allar auðlindir innan ríkja sambandsins. Núverandi reglur um “hlutfallslegan stöðugleika” og almennt virðing fyrir eignarrétti og þjóðarhagsmunum mun hverfa sem dögg fyrir sólu. Tillitsleysið verður algert.

Einnig munu þjóðirnar allar sem ein tapa yfirráðum yfir lífi og limum borgara sinna og Brusselveldið mun hefja stórkostlega hernaðaruppbyggingu og herkvaðningu saklausra íbúa ESB-ríkjanna. Já, sameiginleg öryggis- og varnarstefna sem þjóðirnar taka nú þátt í eftir efnum, aðstæðum og áhuga verður við aðild Íslands skylduverk án undantekninga.

Auk þess er rétt að halda því til haga að “erlendir aðilar” munu um alla Evrópu eignast allt og allur virðisauki innan sambandsins flytjast eitthvað annað.

Og já, rétt er einnig að hafa í huga að við aðild Íslands mun afstaða ESB til landbúnaðar gerbreytast og verður hann lagður af eins og hann leggur sig. Hin ríka hefð ESB að styðja við og sýna landbúnaði aðildarríkjanna sérstaka tillitssemi verður lögð af við aðild Íslands.

Mikil er ábyrgð þín, Ísland, og ykkar Evrópuríkja ef þið samþykkið að hefja aðildarviðræður.

(PS. Ef þið trúið mér ekki má fræðast betur á vefjum Heimssýnar, sérstaklega hér, og Evrópuvaktarinnar.)

17. júní notum við til að gleðjast yfir því að vera sjálfstæð og fullvalda þjóð. Vissulega er mikilvægt  að geta með sanni sagt að Ísland sé þjóð meðal þjóða sem getur átt samskipti við aðrar þjóðir á þeim grundvelli.

Sjálfstæði og fullveldi þýðir hins vegar ekki að þar með sé hægt að ráða eigin örlögum í einu og öllu – því fer fjærri. Þjóðir heimsins verða sífellt háðari hver annarri og verða að ráða sameiginlega fram úr margvíslegum málum. Þar ríður á að geta sýnt sveigjanleika og hæfileika til málamiðlana til þess að ná settu marki. Til þess verður að deila valdi og áhrifum.

Það er því gleðiefni að allt útlit er fyrir að einmitt þennan dag skuli 27 aðrar sjálfstæðar og fullvalda þjóðir bjóða Ísland velkomið til samningaviðræðna um að gerast aðili að nánasta og víðtækasta samstarfi sem þjóðir eiga með sér.

Það er ekki lítil viðurkenning fyrir land eins og Ísland.

17. júní mun verða haldinn hátíðlegur á Íslandi um ókomna tíð. Það mun ekki breytast við aðild Íslands að Evrópusambandinu.

Þá er komið að öðrum fundi í röðinni FRÓÐLEIKUR Á FIMMTUDEGI. Að venju hefst fundurinn kl. 17 og er að Skipholti 50a, 2. hæð.

Að þessu sinni segir Svana Helen Björnsdóttir forstjóri Stika segir frá mjög fróðlegri heimsókn íslenskra frumkvöðla til höfuðstöðva ESB í Brussel í byrjun mars á þessu ári.

Við settum fundinn upp á fésbókinni, endilega staðfestið mætingu og bjóðið áhugasömum með.

Ragnhildur Helgadóttir prófessor talar um fullveldi

Á fyrsta fundinum ræddi Ragnhildur Helgadóttir prófessor um fullveldið og aðild að ESB. Fundurinn var fjölsóttur og afar fróðlegur. Ragnhildur hefur fallist á að leyfa okkur að birta glærurnar sem hún studdist við á fundinum.

Þriðji fundurinn í röðinni verður svo 15. apríl þegar Árni Finnsson formaður Nátturuverndarsamtaka Íslands fjallar um tækifæri og ógnanir í umhverfismálum í tengslum við aðild að ESB.

Helgina 12.-14. mars fór ég til Noregs til þess að vera viðstödd landsmót Ungra evrópusinna (Europeisk Ungdom) í Noregi. Þar flutti ég meðal annars ræðu, en hún fylgir hér á eftir:

Kæru vinir og félagar,
ég verð að byrja á því að hrósa ykkur fyrir frábært landsmót, það er svo sannarlega ekki hægt að taka því sem sjálfsögðum hlut að vera á meðal svona margra ungra evrópusinna     … sérstaklega ef þú kemur frá Íslandi.

Ungir evrópusinnar voru stofnaðir á Íslandi í september árið 2009 sem gerir okkur sex mánaða gömul. Á þessum sex mánuðum höfum við stækkað frá sex meðlimum í næstum tvö hundruð. Á þessum sex mánuðum höfum við birt greinar í dagblöðum, við höfum gert okkar eigið fréttabréf, við héldum jólaglögg með sendiherra Svíþjóðar á Íslandi, en á þeim tíma fóru Svíar með forsætið í Evrópusambandinu. Við héldum síðan mjög vel heppnaðan Evrópuskóla fyrir nokkrum vikum þar sem okkar helstu prófessorar í Evrópumálum sáu um kennslu, ásamt fyrrum forsætis- og utanríkisráðherra. Síðast en ekki síst stóðum við fyrir fögnuði fyrir stuttu eftir að Brussel gaf grænt ljós á aðildarviðræður við Ísland.
Að sjálfsögðu væri þetta allt mun skemmtilegra ef við hefðum meira en 25% stuðning við aðild að Evrópusambandinu á Íslandi.

Í lok ársins 2001 var 25% af þjóðinni á móti aðild að Evrópusambandinu. Árið 2008 var þessi tala ennþá undir 40%. Núna, árið 2010, eru 60% af þjóðinni á móti því að ganga í Evrópusambandið.
Síðustu ár hefur stuðningurinn við Evrópusambandið ávallt verið á milli 40 og 50%. Hins vegar hefur stuðningurinn við það að sækja um aðild og semja við Evrópusambandið ávallt verið hærri, og hefur ekki farið niður fyrir 50% síðustu ár.
Núna þegar við höfum hins vegar sótt um aðild og aðildarviðræður gætu hafist fljótlega höfum við ekki nema 25% stuðning við aðild íslands að Evrópusambandinu.

Svo hvað gerðist?
Sumir segja að ástæðan fyrir því að stuðningurinn hefur hrapað sé sú að umræðan um Evrópusambandið hefur verið mjög neikvæð og hefur verið stjórnað af “staðreyndum” eins og þeim að ríki Evrópusambandsins munu stela öllum fisknum okkar, eða að það mun ekki verða neinn landbúnaður á Íslandi eftir að við göngum í Evrópusambandið, eða þeirri sem virðist vera í uppáhaldi þessa dagana hjá NEI-hreyfingunni; að við munum neyðast til þess að senda börnin okkar í her Evrópusambandsins.

Margir virðast hins vegar vera sammála um að ástæðan fyrir litlum stuðningi við aðild að Evrópusambandinu sé Icesave-deilan sem við stöndum í. Icesave-deilan hefur nú staðið í meira en ár og er enn óleyst. Á þessum sama tíma hefur stuðningurinn við aðild fallið. Almenningur á Íslandi telur Breta og Hollendinga vera óvini sína (sem má skilja að sumu leyti, til dæmis sú frábæra hugmynd Gordons Brown að nota hryðjuverkalög gegn Íslandi), og hver vill ganga í bandalag með óvinum sínum? Við vitum nú öll svarið við því.

Við munum hins vegar ekki gefast upp svo auðveldlega. Þrátt fyrir að umhverfið í kringum aðild sé frekar neikvætt og leiðinlegt þessa dagana, og Icesave-deilann enn óleyst (en margir áttu vona á því að henni myndi vera lokið núna) og þrátt fyrir að umræðan snúist að öllu leyti um Icesave og hin vondu aðildarríki Evrópusambandsins, munum við ekki hætta. Því við í Ungum evrópusinnum og öðrum Evrópuhreyfingum á Íslandi trúum því að hagsmunum Íslands geti verið best borgið með aðild að Evrópusambandinu og að það sé mikilvægt fyrir Ísland að styrkja samvinnu sína við ríki Evrópu hvort sem það er á efnahagslegum-, pólitískum-. félagslegum- eða menningarlegum vettvangi, og að nauðsynlegt sé að rödd Íslands heyrist í álfunni.

Svo hvað er næst?
Leiðtogar Evrópusambandsins munu hittast í lok mánaðarins og munu þeir meðal annars ræða umsókn Íslands og taka ákvörðun um hvort hefja eigi aðildarviðræður milli Íslands og sambandsins.
Það eru nokkrir hlutir sem gætu gerst:
Bretar gætu komið í veg fyrir að aðildarviðræður hefjist.
Hollendingar gætu komið í veg fyrir að aðildarviðræður hefjist.
Svo gæti farið að þýska Bundestag-ið (þýska þingið) verði ekki búið að ræða málið áður en fundur Leiðtoganna hefst.
Frakkar gætu átt í pólitískri krísu sökum frétta af skilnaði forsetans, og ekki mætt!

Ef ekkert af ofangreindu gerist gætu aðildarviðræður hafist seinna á þessu ári. Ef eitthvað af ofangreindu gerist munum við þurfa að bíða lengur þar til aðildarviðræður gætu hafist.
Við munum hins vegar ekki sitja aðgerðarlaus á meðan.

Við þurfum að opna umræðuna um Evrópusambandið og reyna að taka hana á hærra plan. Við þurfum umræðu sem byggist á hreinskilni go staðreyndum. Við þurfum að upplýsa fólk um Evrópusambandið og byggja upp skilning á því hvað Evrópusambandið er og hvað það gerir. Við þurfum að minnka fordómana sem umkringja umræðuna. Við þurfum að sýna fólki að Evrópusambandið er bandalag sem byggist á friði og samstöðu, að þetta sé bandalag 27 ríkja með 500 milljón íbúa sem vinna saman að frelsi, mannréttindum, þróunaraðstoð, kvenréttindum, jafnrétti, umhverfisvernd, menntun og atvinnu. Þetta er það sem Evrópusambandið stendur fyrir og hver vill ekki verða hluti af þessu?

Við þurfum að útskýra fyrir fólki að ríki Evrópusambandsins eru ekki að fara að stela fisknum okkar og að Evrópusambandið sé ekki að fara að eyðileggja íslenskan landbúnað og að við erum ekki að fara að senda börnin okkar í ímyndaðan her Evrópusambandsins.
Ef börnin mín munu hins vegar eiga þann möguleika að taka þátt í friðargæsluverkefni með Evrópusambandinu, eða geta aðstoðað við að vernda og dreifa mannréttindum í heiminum, mun ég verða stolt!

Svo þrátt fyrir að Evrópusambandssólin skín ekki á Íslandi þessa dagana, eða að minnsta kosti einungis 25% af henni munum við halda áfram að berjast og vera virk því við erum framtíðin, og framtíðin sem við viljum er innan Evrópusambandsins.

Takk fyrir!

Eftir að Ísland sótti um aðild að Evrópusambandinu (ESB) í fyrrasumar hefur umræðan um sambandið færst upp á nýtt svið. Nú er ekki lengur rætt um hvort sækja beri um aðild og með hvaða hætti það skuli gert, heldur er rætt um samningaferlið og hvernig því skuli háttað. Enn eru þó nokkrir sem ekki geta sætt sig við hina lýðræðislegu ákvörðun Alþingis og telja að best sé að draga umsóknina til baka, en þeir eru fáir og mjög ólíklegt að til þess muni koma jafn vel þó skipt verði um ríkisstjórn á samningstímanum.

Þessa skoðun mína byggi ég á því að allir stjórnmálaflokkar á Íslandi eru í raun tilbúnir til þess að fá úr því skorið hvað sé í boði í Brussel og að ekki sé forsvaranlegt að varpa því tækifæri fyrir róða, þó svo að með því megi skora nokkur stig í pólitískri keilu. Málið yrði þá enn óleyst og jafn umdeilt eftir sem áður og til þess fallið að kljúfa flokkana innan frá. Því er skynsamlegra fyrir flokkana að láta ferlið ganga alla leið og leggja svo málið í dóm þjóðarinnar, þar sem það á heima. Þannig slá flokkarnir tvær flugur í einu höggi: leysa málið og komast hjá klofningi.

Eftir stendur að upplýst umræða um ESB er rétt að byrja. Þegar ég segi upplýst umræða á ég ekki við að öll umræða um ESB fram að þessu hafi verið óupplýst og villandi. Alls ekki. Margt mjög gott hefur verið skrifað um ESB á síðustu árum og má þar sérstaklega nefna vandaða umfjöllun íslenskra fræðimanna í ræðu og riti. Hitt er þó jafn satt að mikið hefur verið ritað og rætt um ESB sem ekki byggir á upplýstri þekkingu. Sú orðræða hefur einkum verið bundin pólitískum skoðunum og sett fram í þeim tilgangi að skerpa línurnar milli andstæðra sjónarmiða, með og á móti umsókninni sem slíkri. En þar sem þeirri spurningu hefur nú verið svarað á afgerandi hátt er engin ástæða til þess að halda áfram á þeirri braut. Nú er það allra hagur, jafnt fylgjenda sem andstæðinga aðildar Íslands að ESB, að umræðan verði upplýst og málefnaleg svo þjóðin hafi allar þær upplýsingar sem hún þarf á að halda til þess að geta tekið sína upplýstu ákvörðun að samningaferlinu loknu. Það getur ekki verið þjóðinni í hag að taka ákvörðun sem ekki er byggð á þekkingu og staðreyndum! Og ekki trúi ég því að nokkur maður vilji leggjast svo lágt að vilja vísvitandi blekkja þjóð sína í þeim eina tilgangi að hafa betur í pólitískum hráskinnaleik!

Þó svo að menn og konur greini á um málið þá verður ekki lengur haldið áfram á þeirri braut að ræða um ESB í upphrópunarstíl. Nú er það kalt mat á hagsmunum þjóðarinnar sem skiptir máli. Hvort vegur þyngra, kostirnir eða gallarnir við aðild að ESB? Því ljóst er að aðild fylgja bæði kostir og gallar. Spurningin er, hver verður niðurstaðan úr því reikningsdæmi?

Ég spurði hér að ofan, hvað er Evrópusambandið? Jafn einföld spurning ætti ekki að vefjast fyrir þjóð sem hefur hlustað á pólitíkusa þrátta um fyrirbærið frá því um 1960 eða í 50 ár. En ég er þó ekki viss um að allir geti svarað henni svo vel sé og kannski er ekki til neitt eitt rétt svar við þessari spurningu. Sambandið er í raun einstakt og fellur utan allra hefðbundinna flokka pólitískrar umræðu. Evrópusambandið er ekki ríki, ekki ríkjasamband og ekki venjuleg alþjóðastofnun. Evrópusambandið er samheiti yfir margvíslegt samstarf Evrópuríkja þar sem þjóðirnar deila fullveldi sínu á sumum sviðum en ekki öðrum. Á þeim sviðum þar sem fullveldið er óskert (öryggis- og varnarmál annars vegar og innanríkis- og dómsmál hins vegar) er þó um mjög mikið formlegt samstarf að ræða en án fullveldis framsals. Þar vinna ríkin saman á milliríkja grundvelli, fullvalda og fullkomlega sjálfstæð. Til þess að flækja málið enn frekar þá taka ekki öll aðildarríki ESB jafnan þátt í starfi sambandsins en eru þó fullgildir meðlimir eftir sem áður. Dæmi um þetta er Schengen og Evran. Bretland, Danmörk og Svíþjóð kjósa öll að standa utan Evru-samstarfsins og Írar og Bretar standa utan Schengen, en þar taka Danir og Svíar þátt ásamt Norðmönnum og Íslendingum.

Þessi einfalda skilgreining er ekki fullnægjandi en hún sýnir svo ekki verður um villst að ESB er ekki bara eitthvað eitt. Hér er um margháttað samstarf fullvalda ríkja að ræða sem hafa skuldbundið sig til þess að vinna saman að lausn sameiginlegra hagsmunamála og til þess að leysa deilur með samningum og samræðum í stað ofbeldis og stríðsátaka. Ísland er nú þegar mjög virkur þátttakandi í þessu samstarfi og svo mun án efa verða um langa framtíð.

Spurningin sem við stöndum frammi fyrir núna er þessi: Er Íslandi betur borgið sem fullgildur meðlimur í samstarfi lýðræðisríkja í Evrópu eða kjósum við að taka þátt án formlegrar aðildar og þá án formlegra áhrifa?

Höfundur er MA nemi í alþjóðasamskiptum.

Frá haustdögum 2008 hafa orðið sviptingar í íslensku þjóð- og efnahagslífi, meiri en nokkurn óraði fyrir. Sjálfsmynd okkar beið mikinn hnekki þegar í ljós kom að innviðir velgengni okkar reyndust á mörgum sviðum feysknir. Ekki bætti úr skák að á augabragði breyttist aðdáun umheimsins á litla Íslandi í góðlátlega meðaumkun í besta falli en að öðru leyti í afskiptaleysi sem við eigum erfitt með að skilja.

Efnahagslegir erfiðleikar hafa leitt til þess að í stað þess að vera fyrirmynd annarra ríkja í efnahagslegri velgengni höfum við orðið að leita á náðir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og eigum í erfiðum samskiptum við Breta og Hollendinga vegna Icesave. Okkur þykir sem bandamenn okkar til langs og skamms tíma hafi á ögurstundu brugðist okkur í stað þess að leggja okkur lið.

Óvinafagnaður
Þessi staða er frjór jarðvegur fyrir þá sem vilja ýta undir þjóðerniskennd og rómantískar hugmyndir. Því er haldið fram að réttast sé að Íslendingar láti Evrópu sigla sinn sjó og að okkur farnist best einum og óstuddum með fullt forræði yfir eigin málum og gjaldmiðli. Staðan sýni svart á hvítu að þegar á reyndi yrði aðild að ESB ekkert annað en óvinafagnaður þar sem Ísland mætti sín lítils gegn þjóðum sem hyggja flátt í garð Íslendinga og íslenskra hagsmuna.

Að minni hyggju er þessu þveröfugt farið. Atburðarás síðustu missera sýnir glöggt hve vegferð þjóða er samtvinnuð og hve mikilvægt það er að taka saman á hlutum og hafa vettvang til þess að ráða sameiginlega fram úr vandasömum málum. ESB er slíkur vettvangur og raunar sá eini þar sem Íslandi gefst kostur á að setjast til borðs. ESB er ekki gallalaust og Íslendingar munu ekki fá öll sín vandamál leyst þar. Við munum örugglega þurfa að beygja okkur undir einhverjar ákvarðanir sem eru okkur ekki að skapi. Innan ESB höfum við hins vegar raunverulegan aðgang að ákvörðunum og getum talað okkur máli. Að standa utan ESB leiðir hins vegar til fullkomins áhrifaleysis og engum ber nein sérstök skylda til þess að taka tillit til okkar hagsmuna.

Við eigum erindi
Ísland er ekki stórveldi og verður aldrei. Ísland er og verður háð samskiptum og viðskipum við aðrar þjóðir. Ísland og Íslendingar hafa samt sem áður sýnt og sannað að þeir eiga fullt erindi í alþjóðlegt samstarf og geta lagt þar gott til mála og að á þá er hlustað. Engin ástæða er því til að hafa minnimáttarkennd gagnvart aðild að ESB. Þar getum við gengið stolt til leiks og lagt okkar af mörkum til sameiginlegra verkefna og stefnumótunar á vettvangi fullvalda þjóða. Samvinnan leiðir oftar en ekki til betri lausna en að hver hokri í sínu horni.

Aðild að ESB er ekki lausn á aðsteðjandi efnahagsvanda. Evra leysir Íslendinga ekki undan því að kunna fótum sínum forráð í stjórn efnahagsmála sinna. Þetta má glöggt læra af vandræðum Grikkja um þessar mundir. Þeirra vandi snýr hins vegar ekki að því að aðild að ESB eða Evran hafi steypt þeim í vandræði. Vandi þeirra er algjörlega heimatilbúinn, sannkallað sjálfskaparvíti.

Aðild Íslands að ESB og upptaka evru hefur í för með sér að við verðum að temja okkur meiri aga og ábyrgð í stjórn efnahagsmála á öllum sviðum. Það verður erfitt og ef illa tekst til lendum við í vandræðum. Takist okkur hins vegar að nýta tækfærin af skynsemi er líklegt að við náum langþráðum stöðugleika í efnahagsmálum, minni verðbólgu, lægri vöxtum og áhrif gengissveiflna verði nánast úr sögunni. Þessi ávinningur er hluti af því sem fylgir aðild að ESB.

Þjóð meðal þjóða
Við munum ekkert fá á silfurfati frekar en fyrri daginn þótt við göngum í ESB. Eftir sem áður verðum við að vinna hagsmunum okkar framgang af elju og þrautseigju. Með því að velja okkur réttan vettvang til að vinna á verður Ísland sterkara í samfélagi þjóðanna. Það ætti að vera keppikefli okkar allra.

Birtist fyrst sem grein í Fréttablaðinu 24. febrúar 2010.

Getur verið að við eigum eftir að finna hinn rétta tón í Evrópuumræðunni? Eru flestar þær raddir sem heyrast annaðhvort alltof tæknilegar eða alltof tilfinningasamar? Ég á sjálfur erfitt með að tengjast þeim málflutningi sem fer fram um Evrópusambandsaðild. Ég held að ég tali fyrir flesta, en ég er hvorki áhugamaður um tæknileg málefni Evrópusamstarfsins né hef ég orðið fyrir neinskonar tilfinningalegri köllun vegna málsins. Ég vil bara ræða þessi mál af skynsemi.

Málið varðar framtíð Íslands. Mér finnst skrítið að vera í þeirri stöðu að ræða framtíðina. Fólk af minni kynslóð er vant því að heyra talað um hlutina eins og breytingar séu eitthvað sem tilheyrir aðeins fortíðinni. Kynslóð foreldra minna heyrði foreldra sína tala um líf í torfbæjum, fyrir tíma tækninýjunga og efnislegra framfara. Afi minn fæddist í torfbæ og upplifði miklar breytingar á meðan hann lifði. Foreldrar minnar kynslóðar hafa svo sagt okkur unga fólkinu frá því að þau hafi fundið upp mannréttindin, mannúðina og velferðarkerfið. Að þau hafi gert byltingu sem við njótum svo góðs af í dag.

Það er ekki laust við að maður fái stundum minnimáttarkennd. Hverju á mín kynslóð að breyta? Fengum við ekki fullkomið samfélag í hendurnar? Samfélag efnislegra gæða og persónulegra réttinda? Er eitthvað eftir fyrir okkur að breyta og bæta? Erum við ekki bara kynslóðin sem mun bara geta valdið samfélaginu skaða?

Ég segi þetta til gamans – og það ber vissulega vott um sjálfselsku að kalla þessa aðstöðu vandamál – en ég nefni þetta samt, því ég veit að margir af minni kynslóð hugsa um hlutverk sitt á þennan hátt.

En ég veit líka að þetta er rangt. Samfélagið okkar er langt frá því að vera fullkomið og það á eftir að breytast mjög mikið á líftíma minnar kynslóðar – mun meira en við getum ímyndað okkur.

Það hefur tekið mig nokkurn tíma að átta mig á því, en íslenskt samfélag hefur þegar breyst gríðarlega frá því ég fæddist. Um það leyti sem ég fæddist fór fólk ekki oft til útlanda. Margir höfðu aldrei farið. Margir Íslendingar höfðu aldrei talað við útlending. Sumir kunnu ekkert annað mál en íslensku. Á borðum Íslendinga var borinn fram íslenskur matur, soðin ýsa og kartöflur, pasta þótti framandi, enginn hafði heyrt um avakadó. Þetta hljómar kannski ekki merkilegt, en þegar maður safnar saman öllum litlu dæmunum kemur í ljós að við lifðum í allt öðru samfélagi fyrir þrjátíu árum heldur en við gerum nú. Ísland var öðruvísi. Allt öðruvísi. Ekkert endilega verra eða betra, en allavega öðruvísi. Dagur í lífi venjulegs manns árið 1981 er svo frábrugðin degi í lífi venjulegs manns árið 2010, að það er varla hægt að ná utan um það. Ef einhverjum hefði verið sagt árið 1981 að þrjátíu árum síðar myndi hann eyða stórum parti af degi sínum skokkandi á hlaupabretti með áhyggjur af gengi japanska jensins, þá hefði hann ekki einu sinni vitað hvað væri verið að segja við hann.

Um þessar breytingar sem orðið hafa á Íslandi síðustu þrjátíu ár, til samanburðar við þær breytingar sem urðu hjá kynslóðunum á undan, hef ég eitt að segja. Við höfum haft minni stjórn á breytingunum. Þær hafa ekki áunnist vegna vilja og baráttu heldur skullu þær á okkur. Það gerðist svo hratt að við vissum varla af því. Mín kynslóð er líka að breyta heiminum, en hún er ekki jafn meðvituð um það og kynslóðirnar á undan. Við erum kynslóðin sem lendum í hlutum, þeir skella á okkur og stundum er eins og við höfum enga stjórn.

En nú má vera að við höfum skyndilega fengið ráðrúm til að hugsa aðeins okkar gang. Hvernig þjóð á Ísland að vera? Getum við náð einhverri stjórn á þeim breytingum sem sífellt eiga sér stað?

Málið snýst að sjálfsögðu um þá augljósu staðreynd að við erum sífellt meira háð umheiminum. En ég vil ekki einu sinni nota orðið “háð”. Við njótum umheimsins sífellt meira. Við erum hluti af honum, en ekki undir oki hans. Við njótum gæða heimsins og við gefum líka sitthvað til baka. Í því eru þessar breytingar fólgnar. Og hvort sem við trúum því eða ekki þá eru þessar breytingar ekki stjórnlausar.

Ég tel íslenskt þjóðerni mikils virði. Ég gef lítið fyrir barnalega þjóðerniskennd, en ég tel að hæfileg virðing fyrir því sem sameinar okkur, tungumálinu, menningararfinum og sögunni, sé ekki aðeins holl, heldur hverjum einstaklingi nauðsynleg á leið til þroska. Að eiga ekkert föðurland má jafna við að eiga ekki fjölskyldu. En þjóðernið breytist og þroskast rétt eins og sérhver einstaklingur. Það lærir af samneyti sínu við aðra.

Þannig vil ég nálgast þessa umræðu. Getur verið að Ísland sé stærra og sterkara sem þjóðríki innan ríkjasambands heldur en utan þess? Er ekki sá einstaklingur sterkastur sem hefur öruggt bakland vina og fjölskyldu? Hefur sá ekki meira sjálfstraust sem treystir vinum sínum fyrir leyndarmálum og lífsskoðunum heldur en bitri einstæðingurinn sem muldrar ofan í barm sinn?

Þetta vil ég að fólk hugleiði. Gleymið umræðu um bogna banana, styrkjakerfi í landbúnaði eða öðrum atriðum sem eru þrátt fyrir allt aðeins aukaatriði í hinu stóra samhengi.

Ísland er að breytast og þá á eftir að breytast enn meira. Ísland breytist því heimurinn breytist. Ég veit að við erum öll svolítið smeyk. Ég þekki hræðsluna og ég hef fundið hana sjálfur. En við hvað erum við hrædd? Erum við hrædd við að tapa þjóðerni okkar? Meira en helmingur ríkja Evrópu er aðili að Evrópusambandinu. Það hefur ekki útrýmt þjóðareinkennum þessara ríkja. Svíar og Frakkar eru alveg jafn miklir Svíar og Frakkar og þeir voru áður. Við hvað erum við svona hrædd?

Erum við hrædd um að tapa fiskinum, auðlindunum, krónunni, efnahagsstjórninni?

Nei. Við erum hrædd vegna þess að við höfum enga stjórn!

En það þarf alls ekki að vera þannig. Við þurfum bara að hætta að láta hlutina skella á okkur og taka meiri ábyrgð á stöðu okkar í umheiminum. Já. Við þurfum að þroskast aðeins. Brjóta odd af oflæti okkar og læra meira af öðrum.

Og fyrsta skrefið í þessum þroska er að eiga góða og málefnalega umræðu um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Ég segi þetta því það er svo auðvelt að falla í skotgryfjur, kæfa málið með sérþekkingu eða tilfinningaákafa. Ég fer ekki fram á meira en að við tölum af auðmýkt og með víðsýni um þessi mál. Því ákvörðun um aðild að Evrópusambandinu er stór og mikil ákvörðun. Ákvörðun sem verður að rísa hærra en málefni líðandi stundar. Ákvörðun sem snýst um miklu meira en að finna skjótustu leið Íslands út úr kreppunni. Það er ákvörðun sem er beggja blands efnisleg og tilfinningaleg. Við munum aldrei geta sett kosti og galla inn í Excel skjal og látið reikna út útkomuna fyrir okkur. Við þurfum að vera miklu duglegri en það. Duglegri við að ræða saman, horfa til framtíðar og komast að því í sameiningu í hvernig landi við viljum búa.

Hættum að vera hrædd. Nú er kominn tími til að við tökum stjórnina.

Bloggfærsla unnin upp úr ávarpi höfundar á vinnuþingi Sterkara Íslands á Grand Hótel 6. febrúar 2010.