Pólland, sótti um aðild að ESB árið 1994 og fékk aðild 2004, ásamt fleiri löndum Austur-Evrópu. Landið er fimmta stærsta ríki ESB, með um 39 milljónir íbúa.Undanfarið hefur Grikkland fengið mikla umfjöllun í fjölmiðlum. Í umræðunni hefur því mun minna borið á þeim ríkjum ESB, þar sem vel hefur gengið. Pólland er einmitt eitt þessara ríkja. En hvernig hafa áhrif aðildar komið út fyrir Pólland? Í skýrslu sem gefin var út í fyrra eru áhrif aðildar á landið tekin saman.

Hagvöxtur (vöxtur þjóðarframleiðslu frá ári til árs), jókst verulega í Póllandi eftir aðild, sökum aukinnar eftirspurnar og fjárfestinga. Árið 2007 var 6,6% hagvöxtur í Póllandi, en að meðaltali var rúmlega fimm prósenta hagvöxtur á árunum 2003-2008. Á sama tímabili jókst framleiðni einnig umtalsvert, eða um 10% á sérstökum kvarða sem mælir slíkt.

Framlög ESB úr ýmsum sjóðum sambandsins eru mikilvægur þáttur í þróun efnahagsmála í Póllandi og á tímabilinu 2004-2008 fengu Pólverjar 14 milljarða evra frá ýmsum sjóðum/áætlunum ESB, umfram það sem þeir greiddu til sambandsins. Á tímabilinu 2007-2013 munu Pólverjar fá um 70 milljarða evra, sem m.a. á að nota til uppbyggingar á sviði samgöngu og umhverfismála, sem og almennrar atvinnuuppbyggingar.

Erlendar fjárfestingar hafa aukist verulega eftir aðild. Árið 2007 námu þær tæpum 17 milljörðum evra. Verslun og viðskipti hafa einnig aukist, eða um tæp 20% að magni til á ári frá aðild.

Pólland er mikil landbúnaðarþjóð, en mikil andstaða kom frá bændum gegn aðild, rétt eins og hér á landi. Pólskir bændur voru meðal tekjulægstu stétta í öllum fyrrverandi kommúnistaríkjum Evrópu fyrir aðild.

Frá aðild hefur hins vegar mikið breyst, til hins betra. Framleiðni í pólskum landbúnaði var árið 2007 um 47% hærri en árið 2000 og útflutningur á pólskum landbúnaðarvörum jókst um 250% á árunum 2003-2007. Innflutningur jókst á sama tímabili um 125%. Í frétt frá Warzaw Business Journal frá 10. maí sl. kemur fram að tekjur pólskra bænda hafi frá árinu 2000 aukist um 107%!

Í grein frá AFP frá 2009 kemur fram að afstaða pólskra bænda hafi orðið mun jákvæðari. Margir þverskallist þó við og fjárfesti ekki, en enn fleiri hafi notað stuðning frá ESB til að nútímavæða pólskan landbúnað. Eldri bændur hafa selt land (verð hækkaði) og því hafa pólsk býli stækkað. Pólskum bændum hefur fækkað, en þeir sem eftir eru, reka stærri bú og hafa meiri tekjur. Því eru pólskir bændur færri en fyrir aðild, en mun tekjuhærri. Á næstu árum mun stuðningur við pólskan landbúnað aukast enn frekar.

Tekið til í sjávarútvegi

Hvað varðar fiskveiðar, þá þurftu Pólverjar að taka til á þeim bænum, skip hafa verið úrelt með áætlunum sem ESB hefur styrkt og veiðigetan þar með minnkuð. Búist er við að floti Pólverja minnki enn frekar fram til 2013.

Frá aðild hefur hins vegar verðmæti fiskútflutnings aukist um 40%, en frá 2004-2007 jókst verðmæti fiskútflutnings úr 442 milljónum dollara í 923 USD árið 2007. Innflutningur á fiski hefur einnig aukist, aðallega til fullvinnslu. Þetta hefur leitt til stórfelldrar þróunar á framleiðslutækni pólsks fiskiðnaðar, sem hafði tvöfalt meiri tekjur árið 2008 en árið 2003.

Gríðarlegt atvinnuleysi var í Póllandi í byrjun aldarinnar, eða allt að 20%. Það tók að lækka eftir inngöngu landsins í ESB, en hefur nú aftur aukist vegna fjármálakreppunnar. Nú um stundir er atvinnuleysi í Póllandi um 10%. Búist er við að það lækki þegar líður á árið. Spáð er um 2,7% hagvexti í Póllandi í ár og 3,3% á næsta ári. Því gæti farið svo að atvinnuleysi minnki enn frekar í Póllandi á næsta ári.

Fram kemur í skýrslunni að með aðild að ESB hafi í raun lokið ferli sem gert hefur fyrrverandi kommúnistaríkið Pólland að frjálsu markaðshagkerfi, sem nú sé reiðubúið að takast á við vaxandi samkeppni á alþjóðamörkuðum.

Af þessu má draga þá ályktun að með aðild hafi Póllandi farnast mun betur en að standa fyrir utan ESB; “Með aðild hefur munurinn á Póllandi og öðrum leiðandi löndum álfunnar minnkað verulega,” segir í skýrslunni. Í áðurnefndri grein AFP telur pólskur embættismaður að Pólland hafi þróunarlega séð tekið “risastökk” með aðstoð frá ESB og það sé líka mjög að þakka yfirvöldum á sveitarstjórnarstiginu, sem hafi nýtt sér aðild á mjög skilvirkan hátt.

Samstaða um að nýta aðildina

Hér hafa aðeins verið nefnd nokkur atriði úr skýrslunni sem ber heitið “Five years of Poland in the European Union”. Mun fleiri þættir eru teknir fyrir í henni sem hafa haft mikla þýðingu fyrir Pólland, t.d. rannsóknar, og þróunarstarf, mennta og neytendamál. Þá eru hér ónefndir þættir eins og aukin pólitísk áhrif Pólverja í gegnum aðild og bætt og gjörbreytt staða þeirra á alþjóðavettvangi og innan Evrópu.

Greinileg samstaða er meðal Pólverja um að nýta sér aðildina til fulls, í þágu framfara fyrir pólsku þjóðina. Enda er mikill meirihluti Pólverja þeirrar skoðunar að landið eigi heima í ESB. Um þá gildir ef til vill vel orðatiltækið, “sá veldur, sem á heldur”.

Höfundur er M.A. í stjórnmálafræði og situr í stjórn Evrópusamtakanna.

FRBL, 3.6.2010

Áfram höldum við með fundaröðina okkar. Þrír fundir eru að baki og hafa allir tekist vel.

Á fundinum þann 29. apríl fjallar Anna Margrét Guðjónsdóttir , sérfræðingur, um samspil nokkurra uppbyggingarsjóða ESB og hvaða tækifæri gætu falist þar fyrir Ísland. Erindi sitt kallar hún: Uppbyggingarsjóðir, dreifbýlissjóðir og sjávarbyggðasjóðir ESB.

Að venju hefst fundurinn kl. 17 og er haldinn að Skipholti 50a, II. hæð.

Hér er fundurinn skráður á Facebook.

Allir eru velkomnir meðan húsrúm leyfir.

Næsti fundur í röðinni er svo 6. maí en þá ræðir Jón Karl Helgason, bókmenntafræðingur um íslenska menningu og Evrópusambandið.

Laugardaginn 20. mars var Benedikt Jóhannesson á fundi sjálfstæðismanna í Vestmannaeyjum og flutti erindi sem hann nefndi Evrópusambandið og atvinnulífið. Í erindinu taldi hann að innganga í Evrópusambandið væri ekki bráðaaðgerð. Stjórnmálaflokkarnir ættu að taka höndum saman um nokkur brýn mál sem væru grundvöllur þess að Ísland kæmist út úr kreppunni sem fyrst. Evrópusambandsaðild væri hins vegar langtímamál sem menn ættu að leggja áherslu á að vanda sem best til, þannig að um hana næðust örugglega sem allra bestir samningar.
Meginatriðin yrðu eftirfarandi:

• Sjávarútvegsmál
• Landbúnaður
• Fullveldi
• Evran
• Staða Íslands meðal þjóða

Hann sagðist í upphafi hafa fyrst og fremst hafa haft áhuga á aðild vegna evrunnar og þess efnahagslega stöðugleika sem hún getur veitt, ef þjóðir gangast undir þann aga sem henni fylgir. Í aðdraganda kreppunnar hafi hann hins vegar líka staðnæmst við það að Íslendingar væru orðnir einangraðir pólitískt. Þetta kom meðal annars fram í því að fáir vildu lána þjóðinni peninga í undanfara kreppunnar. Sérstaklega vakti það athygli að Bandaríkjamenn vildu ekki koma þar nærri. Þessi skoðun staðfestist svo eftir hrunið og ætti reyndar við enn í dag.

Meginhluti erindisins fjallaði um sjávarútvegsmál.
Meginatriðin væru:

• Við höldum öllum réttindum á Íslandsmiðum
• Reglan um hlutfallslegan stöðugleika tryggir það
• Semja þarf um deili- og flökkustofna – en það þurfum við að gera hvort sem er

Erfiðir punktar í samningaviðræðunum:

• Formleg ákvörðun aflamarks

Um hana yrðu Íslendingar að leggja áherslu á að svæðið í kringum Ísland yrði sjálfstætt fiskveiðistjórnunarsvæði. Um ákvörðun heildarmarks ríktu reglur sem væru skýrar og gagnsæjar og lögð yrði áhersla á vernd fiskistofna og sjálfbærar veiðar. Í umræðum kom fram að nauðsynlegt væri að hér væri sveigjanleiki þegar taka þyrfti ákvörðun með skömmum fyrirvara, til dæmis vegna loðnuveiða.

• Samningar við þriðja aðila

Samningsstaða Íslendinga gagnvart Norðmönnum og Færeyingum myndi styrkjast þegar þeir væru með Evrópusambandið á bakvið sig.

• Fjárfesting útlendinga í sjávarútvegi

Slík fjárfesting hefði verið leyfð til 1990 og ekki valdið vandræðum fram að því, en þar þyrftu menn að vera vel meðvitaðir um að þetta væri eina leið útlendinga inn í íslenskan sjávarútveg, þ.e. ef íslenskir útvegsmenn seldu sín fyrirtæki. Ef til þess kæmi að útlendingar keyptu íslensk fyrirtæki, þyrfti að gæta að því að þeir flyttu ekki veiðiheimildir annað. Það yrði gert með reglum sem Bretar hafa innleitt hjá sér um að eitt af eftirfarandi skilyrðum þurfi að vera uppfyllt:

1. Meirihluta eigu Íslendinga
2. Meirihluti skipshafnar íslenskur
3. Afla landað á Íslandi

Þetta hefur dugað Bretum og verið viðurkennd regla.

Ofan á þetta væri eðlilegt væri að Íslendingar settu skilyrði um það í samningaviðræðum, að engar þjóðir fengju að veiða innan íslenskrar fiskveiðilögsögu ef ríkið styrkti sjávarútveginn.

Íslendingar yrðu langstærsta sjávarútvegsþjóðin.

• Tvöfalt stærri en Spánverjar
• Mikið litið til Íslendinga í Evrópusambandinu vegna árangurs við stjórnun
• Hefðum um 30% aflans
• Gætum líklega fengið kommisar sjávarútvegs

Í samræmi við hefðir myndu Íslendingar hafa mikið að segja á þessu sviði þar sem þeir hefðu meginhagsmuna að gæta. Engin dæmi væru um að Evrópusambandið hefði komið inn í eitthvert land til þess að ræna það auðlindum sínum.

Meginmarkmið í samningunum ættu að vera:

• Ísland yrði sérstakt stjórnunarsvæði þar sem sveigjanleiki væri til skjótra viðbragða þar sem það á við
• Gagnsæjar kvótareglur þar sem bannað væri að úthluta kvóta umfram regluna
• Skýrar reglur um að þjóðir sem styrkja sjávarútveg fengju aldrei að fjárfesta hér
• Lækka tolla (væntanlega sjálfvirkt)
• Árétta í aðildarsamningi regluna um hlutfallslegan stöðugleika

Í umræðum sem voru líflegar og málefnalegar komu fram ýmis sjónarmið. Til dæmis var um það spurt hvort í því fælist ekki mótsögn að erlendar þjóðir fengju engan rétt til veiða við inngöngu Íslands í Evrópusambandið, en svo væru taldar upp ýmsar reglur til þess að koma í veg fyrir að þær fengju réttinn. Benedikt kvað svo ekki vera. Hér væri í raun um varnagla að ræða, ef svo færi að útlendingar fengju rétt til þess að fjárfesta í íslenskum sjávarútvegi. Þá væri mögulegt að íslenskir útgerðarmenn hleyptu erlendum aðilum að auðlindinni með því að selja þeim fyrirtæki sín. Varnaglarnir væru til þess að tryggja að slík sala leiddi ekki til þess að Íslendingar nytu afrakstursins.

Spurt var hvað það væri sem Evrópubúar vildu sækja til Íslands. Það hlytu að vera auðlindirnar, hvað sem hver segði. Benedikt svaraði að Íslendingar hefðu sótt um aðild að Evrópusambandinu en ekki öfugt. Hins vegar væri það bara í sjávarútvegi sem reglur myndu breytast, vatnsorka og jarðvarmi myndi lúta sömu reglum og nú.

Spurt var hve marga þingmenn Íslendingar fengju á Evrópuþinginu og hvort þjóðin yrði ekki augljóslega valdalaus. Benedikt taldi að þeir yrðu 5-6 eða rætt tæplega prósent. Íslendingar yrðu að ákveða til hvers þeir vildu ganga í Evrópusambandið. Ætluðu þeir að ná völdum í Evrópu, eða ganga í samtök þjóða sem þeir ættu samleið með? Reynslan væri sú að þjóðir hefðu mest áhrif á þau mál sem skiptu þær meginmáli en skiptu sér minna af því sem væri þeim fjarri. Sama gilti reyndar um önnur samtök sem Íslendingar væru í t.d. NATO. Engum dytti í hug að Íslendingar gætu fengið NATO til þess að lýsa yfir stríði við einhvern jafnvel þó að svo ólíklega vildi til að þjóðin vildi það. Íslendingar hefðu gengið í NATO vegna þess að þeir hefðu viljað leggja sitt af mörkum til þess að vernda frelsi og frið í Vestur-Evrópu. Aðild að Evrópusambandinu væri sama eðlis, bandalag fullvalda vinaþjóða.

Um það var spurt hvort og þá hvernig Íslendingar gætu sagt sig úr Evrópusambandinu ef þeir vildu það síðar. Benedikt benti á að Írar hefðu sérstaklega hnykkt á því þegar þeir samþykktu Lissabon-sáttmálann að þeir gætu sagt sig úr sambandinu. Það hefði verið öðrum að meinalausu því að sá réttur væri hvort sem er tryggður. Hins vegar væri Benedikt sjálfur meira að hugsa um það núna hvernig Ísland kæmist inn í Evrópusambandið en út úr því.

Skiptar skoðanir voru um það hvort hætta ætti við umsóknina. Sumir töldu það skynsamlegast en aðrir að best væri að ljúka ferlinu, úr því sem komið væri. Benedikt taldi að þjóðin ætti að sameinast um að ná sem allra bestum samningum. Það væri allra hagur. Svo þyrfti að uppfræða þjóðina um eðli samninganna. Aðeins þannig væri tryggt að hún gæti tekið yfirvegaða ákvörðun um hvort segja bæri já eða nei. Benedikt sagðist treysta þjóðinni fullkomlega til þess að taka yfirvegaða ákvörðun þegar það að kæmi.

Ég verð með erindi í Ásgarði, félagsheimili Sjálfstæðismanna í Vestmannaeyjum klukkan 11.00 laugardaginn 20. mars.

Efnahagsvandinn, Evrópusambandið og sjávarútvegurinn

Allri velkominr

Var að klára að lesa alveg hreint magnað viðtal í Viðskiptablaðinu við Sigurð Braga sem tók sér frí frá rekstrinum í Kína á meðan haldið var upp á áramót þar í landi.

Rauði þráðurinn í viðtalinu er að við verðum að stunda gagnrýna hugsun. Í því samhengi færir Sigurður rök fyrir því að sjávarútvegur með uþb 10% verðmætasköpun í landinu og landbúnaður með 1% séu langt í frá mikilvægustu stoðir atvinnulífsins. Hann telur iðnaðinn í víðustu merkingu þess orðs gegna lykil hlutverki.

Sigurður færir mjög góð rök fyrir því hvers vegna okkur er best borgið innan Evrópusambandsins til framtíðar og ég held ég hlekki bara beint í greinina og mæli með að allir lesi frekar en að endurskrifa hana upp hér.

Í Morgunblaðinu þann 27. febrúar var grein eftir Kristján Jónsson blaðamann sem bar heitið „Yrðuð að hleypa ESB-skipum inn“. Greinin byggði á viðtali við skoska íhaldsþingmanninn Struan Stevenson. Miðað við fyrirsögnina bjóst ég við að Stevenson væri mjög andsnúinn Íslendingum, en í ljós kom við lestur á greininni að hann telur einmitt að nýleg afgreiðsla þingsins styrki stöðu Íslands. Grípum niður í greinina:

„EVRÓPUÞINGIÐ fjallaði í vikunni um skýrslu sjávarútvegsnefndar þingsins sem gerð var um svonefnda Grænbók frá framkvæmdastjórn ESB um breytingar á stefnu sambandsins í málaflokknum. Þingið hefur umsagnarrétt um hugmyndirnar sem fara nú á ný til stjórnarinnar í Brussel. Skýrslan var samþykkt með verulegum breytingum á fundi þingsins á fimmtudag.

Gert er ráð fyrir að nýjar reglur hljóti endanlega afgreiðslu í sambandinu á næsta ári. Skoski íhaldsþingmaðurinn Struan Stevenson hafði gagnrýnt hart ákvæði þar sem gefið var undir fótinn með að leyfðir yrðu framseljanlegir veiðikvótar. Stevenson sagði að breytingar í þeim anda gætu endað með því að spænskir stórútgerðarmenn myndu rústa skoskan sjávarútveg.

Almennt er viðurkennt að sjávarútvegsstefna sambandsins, sem var formlega tekin upp 1983, sé eitt allsherjarklúður og hefur Stevenson verið framarlega í flokki gagnrýnenda. Hann er ekki síður andvígur hugmyndum um að slakað verði á reglum sem kveða á um svonefnda hlutfallslega veiðireynslu. þ.e. að söguleg veiðireynsla ráði. Margir álíta að reglan gæti dugað Íslendingum til að halda ESB-skipum utan lögsögunnar.“

Hér er semsé sagt að margir telji að regla „gæti dugað“ Íslendingum til þess að halda útlendum skipum utan lögsögunnar. Það er umhugsunarefni að blaðamaðurinn noti þetta orðalag, því að reglan er býsna afdráttarlaus. Höldum áfram lestri:

„Ég er býsna ánægður með að við höfum náð fram mikilvægum tilslökunum í tveim grundvallarmálum sem ollu breskum sjómönnum áhyggjum: aðganginum að miðunum og framseljanlegu kvótunum,“ sagði Stevenson í samtali við blaðamann. „Okkur tókst að ná fram mikilvægum breytingum á textanum. Ég lagði fram breytingatillögu þar sem sagði að ef gerð yrði einhver tilraun til að breyta núverandi reglum um aðgang að miðum yrði ávallt tryggt að sjómenn á staðnum hefðu forgang þegar kæmi að veiðirétti.“

Stevenson virðist því hafa stuðlað að því að reglan um aðgengi að miðunum haldi áfram (hún segir að einungis þeir sem hafa veiðireynslu fái að veiða) Greinin heldur áfram:

„Aðspurður segir Stevenson að niðurstaðan á Evrópuþinginu hljóti að vera góð tíðindi fyrir Íslendinga sem vilja ekki að Spánverjar og fleiri ESB-þjóðir fái að veiða hér eins og heimamenn. Nú séu auknar líkur á að reglan um hlutfallslegan stöðugleika haldi, segir hann. Hins vegar sé að sjálfsögðu ekki hægt að útiloka neitt, alltaf sé hægt að breyta reglum af þessu tagi síðar. En gera breskir sjómenn sér vonir um aðgang að Íslandsmiðum?

„Þið getið ekki gengið í klúbbinn okkar með skuldirnar einar í eftirdragi, þið verðið að taka eignirnar ykkar með líka! Þið yrðuð að hleypa ESB-skipum inn, nokkrum skipum þótt megnið af veiðunum yrði á ykkar hendi. En íslensk skip fengju á móti aðgang að miðum í öðrum ESB-ríkjum.“

Sú spurning vaknar hvers vegna blaðamaðurinn lagði ekki áherslu á „ góð tíðindi fyrir Íslendinga sem vilja ekki að Spánverjar og fleiri ESB-þjóðir fái að veiða hér eins og heimamenn“. Kannski sá hann fréttapunkt í því að Íslendingar yrðu að hleypa nokkrum skipum inn þótt megnið af veiðunum yrði á okkar hendi. En úr þeim punkti er ekkert gert í fréttinni.

Ég taldi hins vegar að þarna gætu verið stórtíðindi og skrifaði þingmanninum Strue Stevenson og spurði hvaða regla gæfi skipum úr Evrópusambandslöndunum rétt til að veiða á Íslandsmiðum, hve mörg þau skip yrðu og hvernig íslensk skip yrðu valin til þess að veiða að miðum í Evrópusambandsríkjum. Svar hans var svona:

„ Dear Benedikt,
Thanks for your e-mail. I don’t think Iceland has anything to fear from joining the CFP [common fishing policy]. As you point out, you have 30 years of track records to demonstrate Icelandic rights of access under relative stability rules which we will fight to maintain.

Under the CFP, there will be an opportunity to negotiate with neighbouring member states on access rights, so that Icelandic vessels may get same access to EU fisheries and vice versa. We are moving towards recognition that micro-management from Brussels has been a failure, so any reform of the CFP will involve devolving fisheries management to the stakeholders. This again will allow Iceland to retain considerable autonomy over the management of their fishery.

I hope these points reassure you.“

Evrópuþingmaðurinn telur að Ísland þurfi ekkert að óttast vegna sameiginlegu fiskveiðistefnunnar. Menn geti ákveðið að skiptast á veiðiheimildum milli ríkja, en segir ekkert um að Evrópuríki hafi einhvern rétt til veiða hér. Hann telur að Ísland muni halda mikilli sjálfstjórn, enda hafi stjórnun frá Brussel brugðist.

Eftir stendur að fyrirsögn Morgunblaðsins var hvorki í samræmi við fréttina sjálfa né þær reglur sem gilda um fiskveiðiréttindi í Evrópusambandinu. Blaðamaðurinn hefur misskilið ákveðin ummæli þingmannsins og í stað þess að spyrja hann frekar út í þau velur hann þau sem fyrirsögn. Slík blaðamennska nýtist ekki í upplýstri umræðu og óvenjulegt að sjá hana í Morgunblaðinu sem ætíð hefur gætt þess að blanda ekki saman fréttaskrifum og skoðunum blaðsins eða einstakra blaðamanna.

Í rúm fimmtán ár hefur Ísland verið aðili að EES. Kostir þess samstarfs fyrir Ísland hafa lengst af verið óumdeildir. Það er mikil mótsögn í Evrópuumræðunni hér á landi, því að þrátt fyrir allt jákvæða sem Evrópusamstarf hefur þó fært okkur, þá er andstaðan engu að síður hatrömm og í reynd órökrétt miðað við þá reynslu okkar. 

ESB er samband frjálsra og fullvalda ríkja. Þeir sem andmæla aðild Íslands að ESB búa til alls kyns grýlur og hindranir sem að þeirra mati ættu að standa í vegi fyrir aðild Íslands að Evrópusambandinu, t,d, fullveldisafsal. Í hefðbundinni skilgreiningu fullveldis er gengið út frá því að hið þrískipta ríkisvalds lúti allt innlendri stjórn. Fullveldi og frelsi manns á eyðieyju er merkingarlaust eins og fullveldi þjóða er merkingarlaust án samhengis við tengsl þeirrar þjóðar við aðrar.

Aðild Íslands að ESB kallar á að stjórnarskránni verði breytt þannig að hún endurspegli skýra heimild til ríkisstjórnar og Alþingis að framselja hluta fullveldisins til yfirþjóðlegrar stofnunnar eins og ESB. Hafa ber í huga í þessu samhengi að íslensk löggjöf er almennt undir miklum erlendum áhrifum.  Það hefur farið framhjá ESB-þjóðum eins og til dæmis Frakklandi, Bretlandi og Þýskalandi, að þær hafi glatað fullveldinu vegna ESB aðildarinnar.

Regluverkið er algengasti skotspónn andstæðinga Evrópusambandsaðildar. Regluverk ESB felur í sér töluverða einföldun og sparnað ef betur er að gáð. Eitt regluverk í stað 27 aðgreindra um sambærileg mál. Sameiginlegt regluverk á vegum ESB eykur þannig á gegnsæi og skilvirkni.

Í alþjóða samstarfi almennt og Evrópusamstarfi sérstaklega geta fulltrúar Íslands fært rök fyrir máli sínu. Það er alltaf meginmarkmið að ná sátt í málum og þau skipti sem atkvæðagreiðsla hefur farið fram þar sem reynt hefur á atkvæðavægið eru fá. Ef eitthvað, þá hefur hallað á stóru ríkin í þeim efnum.

Aðal mótrök andstæðinga aðildar að ESB snúa hins vegar að sameiginlegu sjávarútvegstefnu bandalagsins. Á Íslandi er engin tilbúin til þess að gangast undir sameiginlegu fiskveiðistefnuna að óbreyttu. Ísland býr við þann kost í sjávarútvegsmálum að vera fyrir löngu búin að ná og uppfylla markmiðum stefnunnar um t.d. sjálfbærni og verndun stofna. Sameiginleg fiskveiðistefna ESB er í grundvallaratriðum eins og fiskveiðistefna Íslands hvað varðar sameiginlega fiskistofna. Það er á þeim grunni sem til hennar er stofnað.

Sameiginleg fiskveiðistefna ESB er í raun undantekning hvað varðar auðlindastjórnun innan þess. ESB sem slíkt ræður ekki yfir eða á neinar auðlindir. Og það stendur ekki til. Olíulindir Breta og Dana eru breskar og danskar.

Íslenskur landbúnaður mun áfram leika lykilhlutverk á ferskvörumarkaði hér á landi. Samkeppnisstaða landbúnaðarins er að mínu mati vanmetin. Ef íslenskur landbúnaður fær eðlilegra rekstrarumhverfi þá er honum allir vegir færir. Höfum enn frekar í huga að ESB ríkið Danmörk, með litlar sem engar auðlindir og skandinavískt skattaumhverfi er stórveldi á alþjóðamörkuðum með unnar landbúnaðarvörur.

Það sem síðan skiptir öllu máli fyrir bæði íslenskan sjávarútveg og landbúnað í tengslum við aðildarviðræður að ESB er sú staðreynd að í aðild felst eina fyrirsjáanlega tækifæri íslendinga til þess að opna á stóran erlendan markað með fullunnar vörur. Allt slíkt er í dag takmörkunum háð sem myndu falla niður við aðild.

Diana Wallis tók hús á okkur í dag og fræddi okkur um sitt starf á Evrópuþinginu, reynslu Finna, Svía, Breta og fleiri nágrannaþjóða af inngöngu í sambandið.
Hún tók fjölmörg dæmi um það hvernig öflugir einstaklingar geta haft áhrif í mikilvægum málum og hún var meðal annars í nefndinni sem kom í veg fyrir að netþjónustur gætu lokað á fólk sökum gruns um ólöglegt niðurhal án dóms og laga. Ég átti ágætis spjall við hana um netlýðræði og önnur áhugamál. Hún gaf mér svo færi á að taka upp smá baráttukveðju til okkar sem erum sammála.

Það er svo dæmigert fyrir alla umræðu um þátttöku Íslands í alþjóðlegu samstarfi að umræðan fer fram í píslarhætti. Þetta blasir við þegar rætt er um hugsanlega þátttöku Íslands í ESB. Þeir sem ekki eru sammála þessari nauðhyggju; eru á móti öllu sem íslenskt er, svo ég vitni til orða nokkurra þingmanna við Austurvöll.

Sumir taka vart til máls öðruvísi en segja : Við eigum engra kosta völ, nauðsyn krefur, nauðsynlegt er, við neyðumst til, það er óhjákvæmilegt = ef við ætlum að eiga samstarf við hið erlenda samfélag. Björn Bjarnason dómsmálaráðherra sagði um Schengen „Ísland átti ekki nema tvo kosti, að taka þátt í samstarfinu eða ekki. (Björn alltaf nokkuð rökfastur) Að gera það ekki þýddi jafnframt að hin nánu og góðu tengsl við hin Norðurlöndin myndu byrja að gliðna með ófyrirsjáanlegum áhrifum.“

Davíð Oddsson sagði „Með nýjum lögum um málefni útlendinga og atvinnuréttindi þeirra, aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu og Schengen-samstarfinu, hygg ég nær sanni vera að Ísland sé – þegar á allt er litið – meðal opnustu ríkja Vestur-Evrópu. Meira að segja svo að menn velta því fyrir sér hvort of langt hafi verið gengið.“

Sagt er að nú megi fólk frá Evrópu ferðast til Íslands hindranalaust. Það hafi bara þurft að gera þetta, Norðurlandasamstarfsins vegna. Okkur langaði ekki en nauðsyn krafði. Kannski gengum við of langt, en það var óhjákvæmilegt.

Innan ESB eru veidd 7 millj. tonna af 225 þús. sjómönnum, sem er 31 tonn á sjómann. Ísland veiðir 1.8 millj. tonna með 4.500 sjómönnum, sem 400 tonn á sjómann. Hagræðing mjög mikil innan íslensks sjávarútvegs. Innan ESB eru alltof margir veiðimenn að veiða alltof fáa fiska. Á sama tíma eru lífskjör að batna í öðrum starfsgeirum og sjómenn dragast aftur úr og vitanlega vex óánægja meðal þeirra. Fiskveiðistefna ESB hefur ekki virkað og þeim er það ljóst. Þar má m.a. benda á að 88% stofna þeirra eru ofnýttir.

Íslenskir útgerðarmenn eiga umfangsmikil fiskvinnslufyrirtæki innan ESB svæðisins, þeir selja sjálfum sér óunninn fisk í þúsunda tonna vís og þeirra hagur að hafa verðið eins lágt og kostur er til þess að losna undan háum tollum. Það er verið að flytja alla þessa vinnu frá Íslandi. T.d. vinna um 800 manns hjá íslensku fiskvinnslufyrirtæki á Humbersvæðinu. Eigendur stórra íslenskra útgerðarfyrirtækja eiga enn stærri fiskveiðifyrirtæki innan ESB og þeirra hagsmunir í viðræðum við Ísland eru í raun meira þar en hér heima.

Umræðan hér heima snýst í raun um eignarhald íslenska kvótans, ekki þá fisksveiðistjórnun sem framkvæmd er með kvótastjórnun. Það getur orðið Íslendingum hættulegt að fara í þessar viðræður, eins og eignarhaldinu er fyrirkomið hjá okkur í dag. Hvaða viðhorfum munum við mæta í viðræðum við ESB? Er svo víst að þau verði okkur óhagstæð?

Sé litið til stöðunnar hljóta vera töluverðar líkur á því að það verði keppikefli ESB að sveigja sitt kerfi að íslenska kerfinu og nýta tækifærið um leið til þess að taka til í sínu kerfi. ESB hefur ekkert um það að segja hvernig aðildarríkin úthluta kvóta. Kvótakerfið er og verður á forræði Íslendinga einna. ESB á engar auðlindir, það eru hin fullvalda aðildarríki sem eiga þær.

Hækkandi orkuverð og mengunarskattar eiga eftir að hafa umtalsverð áhrif á sjávarútveg, ekki bara sókn skipanna, heldur einnig það sem tíðkast í dag. Óunninn fiskur er frystur og svo fluttur um langa leið milli staða, jafnvel alla leið til Kína, þar sem hann er affrystur og unninn og svo frystur aftur og fluttur tilbaka.

Umræða um kvótakerfið okkar snýst alltaf yfir í umræðu um eignarhald. Þar er svo oft í hinni löskuðu íslensku umræðu, að tveim óskyldum hlutum blandað saman og nauðhyggjan er við völd í orðræðunni. Veiðistjórn Íslands er framkvæmd með kvóta og það gengur vel. Eignarhald á kvótakerfinu er allt annað og algjörlega óskyldur hlutur. En það er aftur á móti hagur útgerðarmanna að tengja þessa umræðu saman og hún snýst síðan ætíð upp í fáránlega endaleysu sem vitanlega gengur ekki upp.

Það blasir við að styrkjaleið við fátækustu lönd þriðja heimsins gengur ekki upp. Stuðningur við fátæk ríki í þriðja heiminum verður fyrst raunsær, þegar farið verður að styðja atvinnulíf í þessum löndum. Mönnum miði ekkert áfram með styrkveitingum, eini raunhæfi kosturinn sé uppbyggingu atvinnulífs. Þar er einungis einn kostur; uppbygging landbúnaðar og matvælaframleiðslu heimamanna í þessum ríkjum.

Vaxandi fjöldi spáir þetta sjónarmið muni njóta vaxandi stuðnings og hafa gríðarlega mikil áhrif á aðgerðir í náinni framtíð hvað varðar stuðning við landbúnað og endurskoðun á stefnu ríku þjóðanna. Þannig að það er ekki víst að það sem við erum að ræða í dag um landbúnaðarstefnu ESB, verði endilega það sem menn ræði eftir nokkur ár.